KRUPOZ PNEV MONIYANING KELIB CHIQISH SABABLARI
##semicolon##
krupoz pnevmoniya##common.commaListSeparator## Streptococcus pneumoniae##common.commaListSeparator## virulensiya##common.commaListSeparator## polimikrob infeksiya##common.commaListSeparator## bosqichlilikAbstrak
Krupoz pnevmoniya (lobar pnevmoniya) oʻpkaning butun boʻlagini qamrab oluvchi massiv konsolidatsiya va klassik toʻrt bosqichli patomorfologik oʻzgarishlar bilan kechadigan eng ogʻir bakterial pnevmoniya shakllaridan biri hisoblanadi. Hozirgi kunda ham asosiy qoʻzgʻatuvchisi Streptococcus pneumoniae boʻlib qolmoqda (vaksinatsiyagacha davrda 70–90%, zamonaviy kohortalarda 40–60% tasdiqlangan holatlarda). Biroq, yuqori sezuvchan molekulyar usullar (multipleks real-time PZR, metagenomik sekvenslash) shuni koʻrsatdiki, ogʻir konsolidatsiyalovchi pnevmoniyalarning koʻpchiligida bir vaqtning oʻzida bir nechta patogen – Haemophilus influenzae, Staphylococcus aureus, Klebsiella pneumoniae, anaeroblar va respirator viruslar ishtirok etadi. Ushbu ishda pnevmokokkning virulensiya mexanizmlari (polisaxarid kapsula, pnevmolizin, yuzaki oqsillar CbpA, PspA, PspC, autolizin, neyraminidazalar, pili), xost genetik polimorfizmlari (IRAK4, TIRAP, NF-κB, FCGR2A), virus-bakteriya koinfeksiyalari va patogenlarning miqdoriy yuklamasi (quantitative load) klassik krupoz koʻrinishning shakllanishidagi roli chuqur tahlil qilinadi. Antibiotiklar va keng qamrovli konʼyugat vaktsinalar (PKV13/15/20) davrida hamda klassik toʻrt bosqichli morfologiya faqat cheklangan holatlarda saqlanib qolayotganining molekulyar va immunologik sabablari maxsus yoritiladi.
##submission.citations##
1. Abduvaliyev A.A. va boshq. Jamiyatda orttirilgan pnevmoniyalar: etiologiyasi, patogenezi va diagnostikasi. Tibbiyot va Biologiya Jurnali, 3(45), 12–24. 2020
2. Karimova G. O‘tkir respirator infeksiyalar va ularning asoratlari. Toshkent: Nodir Kitoblar. 2019
3. O‘zbekiston Sog‘liqni Saqlash Vazirligi. Pnevmoniyalarni tashxislash va davolash bo‘yicha klinik ko‘rsatmalar. Toshkent. 2021
4. Saidov S.S. O‘pka kasalliklari va pnevmoniyalar. Toshkent: Tibbiyot nashriyoti. 2018
5. Turdaliyev T. Streptococcus pneumoniae infeksiyalarida immunologik javob. O‘zbekiston Pulmonologiya Axborotnomasi, 2(11), 41–52. 2017
Xalqaro adabiyotlar
1. Bogaert, D., De Groot, R., & Hermans, P. Streptococcus pneumoniae colonization: the key to pneumococcal disease. The Lancet Infectious Diseases, 4(3), 144–154. 2004
2. Hammitt, L. L., et al. Etiology of severe pneumonia in The Gambia. Clinical Infectious Diseases, 65(Suppl 2), S200–S207. 2017
3. Mandell, L. A., Wunderink, R. G., Anzueto, A., et al. Infectious Diseases Society of America/American Thoracic Society Consensus Guidelines on the Management of Community-Acquired Pneumonia. Clinical Infectious Diseases, 44(Suppl 2), S27–S72. 2007
4. Morens, D. M., Taubenberger, J. K., & Fauci, A. S. Predominant role of bacterial pneumonia as a cause of death during influenza pandemics. The Journal of Infectious Diseases, 198(7), 962–970. 2008
5. Musher, D. M., & Thorner, A. R. Community-acquired pneumonia. New England Journal of Medicine, 371(17), 1619–1628. 2014
6. Rello, J., & Pop-Vicas, A. Clinical review: Primary influenza viral pneumonia. Critical Care, 13(6), 235–242. 2009
7. Weiser, J. N., Ferreira, D. M., & Paton, J. C. Streptococcus pneumoniae: transmission, colonization and invasion. Nature Reviews Microbiology, 16(6), 355–367. 2018
8. World Health Organization (WHO). Pneumonia Fact Sheet. WHO Publications. 2020
