STRESSGA ORGANIZMNING FIZIOLOGIK JAVOBI (HPA O‘QI)
Ключевые слова:
stress, HPA o‘qi, gipotalamus, gipofiz bezi, buyrak usti bezlariАннотация
Mazkur maqolada stress holatlarida inson organizmida yuzaga keladigan fiziologik jarayonlar, ayniqsa gipotalamus–gipofiz–buyrak usti bezi o‘qi (HPA o‘qi) faoliyatining mexanizmlari ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Stress tashqi yoki ichki omillarning organizm muvozanatiga ta’siri natijasida yuzaga keladigan murakkab biologik javob reaksiyasi hisoblanadi. Tadqiqotda HPA o‘qining faollashuvi natijasida gormonlar sekretsiyasi, xususan kortizol ajralishi, nerv va endokrin tizimlar o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik hamda organizmning moslashuv jarayonlari yoritiladi. Shuningdek, uzoq davom etuvchi stressning immun tizim, yurak-qon tomir faoliyati hamda metabolik jarayonlarga salbiy ta’siri ilmiy manbalar asosida izohlanadi. Maqola stress fiziologiyasini tushunish orqali psixosomatik kasalliklarning oldini olish va sog‘lom adaptatsiya mexanizmlarini shakllantirish muhimligini asoslaydi
Библиографические ссылки
1. Selye, H. (1976). The Stress of Life. New York: McGraw-Hill Publishing Company.
2. McEwen, B. S. (2007). Physiology and neurobiology of stress and adaptation: Central role of the brain. Physiological Reviews, 87(3), 873–904.
3. Sapolsky, R. M. (2004). Why Zebras Don’t Get Ulcers. New York: Henry Holt and Company.
4. Guyton, A. C., & Hall, J. E. (2021). Textbook of Medical Physiology. Philadelphia: Elsevier.
5. Bear, M. F., Connors, B. W., & Paradiso, M. A. (2016). Neuroscience: Exploring the Brain. Philadelphia: Wolters Kluwer.
6. To‘raqulov Yo. X. (2019). Odam fiziologiyasi. Toshkent: Yangi asr avlodi nashriyoti.
7. Qodirov U. Q. (2020). Stress va uning inson salomatligiga ta’siri. Tibbiyot va zamon, №3, 45–49.
8. Xudoyberdiyev Z. N. (2018). Normal fiziologiya asoslari. Toshkent: Fan va texnologiya nashriyoti.
9. Chrousos, G. P. (2009). Stress and disorders of the stress system. Nature Reviews Endocrinology, 5(7), 374–381.
10. Tsigos, C., & Chrousos, G. P. (2002). Hypothalamic–pituitary–adrenal axis and stress response. Journal of Psychosomatic Research, 53(4), 865–871.
