KORONAR MIKROTOMIRLI DISFUNKSIYA: EPIDEMIOLOGIYASI, PATOFIZIOLOGIYASI, DIAGNOSTIKASI (INVAZIV VA NOINVAZIV USULLAR), BIOMARKERLARI VA DAVOLASH STRATEGIYALARI (ADABIYOTLAR SHARHI)
Kalit so‘zlar:
koronar mikrotomirli disfunksiya, INOCA, ANOCA, koronar oqim zaxirasi, mikrotsirkulyator qarshilik indeksiAbstrak
Koronar mikrotomirli disfunksiyaning (KMD) epidemiologiyasi, patofiziologik asoslari, zamonaviy invaziv va noinvaziv diagnostika usullari, diagnostik va prognostik ahamiyatga ega biomarkerlari hamda davolash strategiyalarini adabiyotlar asosida keng qamrovli tahlil qilish. Material va usullar. PubMed, Scopus, Google Scholar, Cochrane Library va Web of Science maʼlumotlar bazalarida 2000-2026 yillarda chop etilgan tizimli sharhlar, meta-tahlillar, randomizatsiyalangan klinik tadqiqotlar (CorMicA, ACOVA, WARRIOR, ENCORE II va boshqalar) va rasmiy xalqaro yoʻriqnomalar tahlil qilindi. Natijalar. Angiografik jihatdan obstruktiv boʻlmagan koronar arteriyalarga ega bemorlarning (ANOCA/INOCA) yarmigacha qismida KMD aniqlanadi, bu holat ayollarda ancha koʻp uchraydi va yurak-qon tomir asoratlari xavfini ikki barobardan ortiq oshiradi. KMD ni tasdiqlashning invaziv “oltin standarti” koronar funktsional angiografiya boʻlib, uning davomida koronar oqim zaxirasi (KOZ), mikrotsirkulyator qarshilik indeksi (IMR) oʻlchanadi hamda atsetilxolin sinamasi endoteliyga bogʻliq disfunksiya va vazospazmni aniqlaydi. Noninvaziv usullar orasida pozitron-emission tomografiya (PET) eng yuqori aniqlikka ega. Soʻnggi tadqiqotlar shuningdek NT-proBNP, yuqori sezuvchanlikdagi C-reaktiv oqsil (hs-CRP), interleykin-6 (IL-6) va Endotelin-1 kabi biomarkerlarning KMD bilan patogenetik va prognostik jihatdan bogʻliqligini tasdiqlamoqda, ular endoteliy disfunksiyasi, tizimli yalligʻlanish va mikrovaskulyar remodellanish jarayonlarini aks ettiradi. Davolashda statinlar va angiotenzin-konvertlovchi ferment ingibitorlari birinchi qatorda tavsiya etilsa, ranolazin, kalsiy kanali blokatorlari va yangi endotelin retseptor antagonistlari qoʻshimcha yoki endotipga yoʻnaltirilgan terapiya sifatida oʻrganilmoqda
##plugins.themes.default.displayStats.downloads##
Havolalar
1. Agarwal A., Patel R., Khalique O.K. Coronary Microvascular Dysfunction: Bridging the Diagnosis-Treatment Divide in Women with INOCA - A Review // J. Clin. Med. 2025;14(17):6054. https://doi.org/10.3390/jcm14176054
2. Rehan R., Yong A., Ng M., Weaver J., Puranik R. Coronary microvascular dysfunction: a review of recent progress and clinical implications // Front. Cardiovasc. Med. 2023;10:1111721. https://doi.org/10.3389/fcvm.2023.1111721
3. Zimmerli A., Salihu A., Antiochos P., Lu H., Pitta Gros B., Berger A., Muller O., Meier D., Fournier S. Evolution of Coronary Microvascular Dysfunction Prevalence over Time and Across Diagnostic Modalities in Patients with ANOCA: A Systematic Review // J. Clin. Med. 2025;14(3):829. https://doi.org/10.3390/jcm14030829
4. Elamin A. va boshq. The Coronary Microcirculation Re-explored: Pathophysiological Insights and Clinical Implications // European Cardiology Review. 2025;20:e34. https://doi.org/10.15420/ecr.2025.30
5. Ford T.J., Corcoran D., Berry C. va boshq. Stratified medical therapy using invasive coronary function testing in angina: the CorMicA trial // J. Am. Coll. Cardiol. 2018;72(23 Pt A):2841-2855.
6. Michelsen M.M., Mygind N.D., Pena A., Olsen R.H., Christensen T.E., Ghotbi A.A. va boshq. Transthoracic Doppler echocardiography compared with positron emission tomography for assessment of coronary microvascular dysfunction: the iPOWER study // Int. J. Cardiol. 2017;228:435-443. https://doi.org/10.1016/j.ijcard.2016.11.004
7. Ong P., Athanasiadis A., Borgulya G., Mahrholdt H., Kaski J.C., Sechtem U. High prevalence of a pathological response to acetylcholine testing in patients with stable angina pectoris and unobstructed coronary arteries. The ACOVA Study // J. Am. Coll. Cardiol. 2012;59(7):655-662. https://doi.org/10.1016/j.jacc.2011.11.015
8. Carreira L.M. va boshq. My Approach to Nuclear Medicine in the Assessment of Microvascular Disease in Women // Arq. Bras. Cardiol: Imagem cardiovasc. 2024;37(1):e20240015.
9. The Index of Microcirculatory Resistance After Primary PCI: A Pooled Analysis of Individual Patient Data // JACC: Cardiovascular Interventions. 2023.
10. Angiography-based index of microcirculatory resistance (AccuIMR) for the assessment of microvascular dysfunction in acute coronary syndrome and chronic coronary syndrome // PMC. 2023.
11. Kopeva K., Grakova E., Maltseva A., Mochula A., Gusakova A., Smorgon A., Zavadovsky K. Coronary Microvascular Dysfunction: Features and Prognostic Value // J. Clin. Med. 2023;12(8):2964. https://doi.org/10.3390/jcm12082964
12. Ford T.J., Corcoran D., Padmanabhan S., Aman A., Rocchiccioli P., Good R. va boshq. Genetic dysregulation of endothelin-1 is implicated in coronary microvascular dysfunction // Eur. Heart J. 2020;41(34):3239-3252. https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehz915
13. Boerhout C.K.M., de Waard G.A., Lee J.M. va boshq. Prognostic value of structural and functional coronary microvascular dysfunction in patients with non-obstructive coronary artery disease; from the multicentre international ILIAS registry // EuroIntervention. 2022;18(9):719-728. 14. Bairey Merz C.N., Pepine C.J., Shimokawa H., Berry C. Treatment of coronary microvascular dysfunction // Cardiovasc. Res. 2020;116(4):856-870. https://doi.org/10.1093/cvr/cvaa006
15. Ford T.J., Stanley B., Sidik N., Good R., Rocchiccioli P., McEntegart M. va boshq. 1-year outcomes of angina management guided by invasive coronary function testing (CorMicA) // JACC Cardiovasc. Interv. 2020;13(1):33-45. https://doi.org/10.1016/j.jcin.2019.11.001
16. Biomarkers and Coronary Microvascular Dysfunction in Women With Angina and No Obstructive Coronary Artery Disease // JACC: Advances. 2023.
17. Ling H. va boshq. Ranolazine for improving coronary microvascular function in patients with nonobstructive coronary artery disease: a systematic review and meta-analysis // Quant. Imaging Med. Surg. 2024.
18. Herrmann J., Kaski J.C., Lerman A. Coronary microvascular dysfunction in the clinical setting: from mystery to reality // Eur. Heart J. 2012;33(22):2771-2782b.
19. Camici P.G., Crea F. Coronary microvascular dysfunction // N. Engl. J. Med. 2007;356(8):830-840.
20. Sara J.D., Widmer R.J., Matsuzawa Y., Lennon R.J., Lerman L.O., Lerman A. Prevalence of coronary microvascular dysfunction among patients with chest pain and nonobstructive coronary artery disease // JACC Cardiovasc. Interv. 2015;8(11):1445-1453.



















