УЙ ШАРОИТИДА ЮРАК-ҚОН ТОМИР КАСАЛЛИКЛАРИ БИЛАН ОҒРИГАН НОГИРОНЛИГИ БЎЛГАН ШАХСЛАРДА НУТРИТИВ СТАТУСНИ МОНИТОРИНГ ҚИЛИШ МОДЕЛИ САМАРАДОРЛИГИНИ ГИГИЕНИК ЖИҲАТДАН АСОСЛАШ

Mualliflar

  • Марямжон Махмудова Тошкент давлат тиббиёт университети, Тошкент, Ўзбекистон ##default.groups.name.author##
  • Дилшод Алимухамедов Тошкент давлат тиббиёт университети, Тошкент, Ўзбекистон ##default.groups.name.author##
  • Сохиба Рузиева University of business and science ,(Тошкент, Ўзбекистон) ##default.groups.name.author##

Kalit so‘zlar:

юрак-қон томир касалликлари, нутритив статус

Abstrak

Юрак-қон томир касалликлари билан оғриган ногиронлиги бўлган шахсларда нутритив статусни мунтазам баҳолаш касаллик кечишини барқарорлаштириш ва асоратларнинг олдини олишда муҳим аҳамиятга эга. Мазкур тадқиқотда маҳаллий озиқ-овқат маҳсулотларига асосланган уй шароитидаги нутритив қўллаб-қувватлаш жараёнида беморларнинг нутритив ҳолатини мунтазам назорат қилиш модели ишлаб чиқилди ва унинг гигиеник самарадорлиги баҳоланди. Мониторинг модели антропометрик, биоимпедансометрия, клиник ва лаборатор кўрсаткичларни босқичма-босқич баҳолашга асосланди. Тадқиқот натижалари ишлаб чиқилган модель нутритив статусни ўз вақтида баҳолаш, рационни индивидуал тузатиш ҳамда юрак-қон томир тизими функционал кўрсаткичларини яхшилаш имконини беришини кўрсатди.

##plugins.themes.default.displayStats.downloads##

##plugins.themes.default.displayStats.noStats##

Havolalar

1. Visseren FLJ, Mach F, Smulders YM, et al. 2021 ESC Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice. European Heart Journal. 2021;42(34):3227-3337. doi:10.1093/eurheartj/ehab484.

2. Cederholm T, Jensen GL, Correia MITD, et al. GLIM criteria for the diagnosis of malnutrition – A consensus report. Clinical Nutrition. 2019;38(1):1-9. doi:10.1016/j.clnu.2018.08.002.

3. Bischoff SC, Austin P, Boeykens K, et al. ESPEN practical guideline: Home enteral nutrition. Clinical Nutrition. 2022;41(2):468-488. doi:10.1016/j.clnu.2021.10.018.

4. Thibault R, Abbasoglu O, Ioannou E, et al. ESPEN guideline on hospital nutrition. Clinical Nutrition. 2021;40(12):5684-5709. doi:10.1016/j.clnu.2021.09.039.

5. World Health Organization. Healthy diet. Geneva: WHO.

6. World Health Organization Regional Office for Europe. Disease-related malnutrition: A time for action. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe; 2023.

7. World Health Organization Regional Office for Europe. Action on salt and hypertension: Reducing cardiovascular disease burden in the WHO European Region. Copenhagen: WHO Europe; 2024.

8. Młynarska A, Drożdż J, Jarzębska-Wódka M, et al. Examining the Nutrition of Cardiological Patients in Hospitals: Evaluating the Discrepancy between Received Diets and Reference Diet Based on ESC 2021 Guidelines. Nutrients. 2023;15(21):4606. doi:10.3390/nu15214606.

9. Delgado-Lista J, Alcalá-Díaz JF, Torres-Peña JD, et al. Long-term secondary prevention of cardiovascular disease with a Mediterranean diet and a low-fat diet (CORDIOPREV). The Lancet. 2022;399:1876-1885.

10. Ross AC, Caballero B, Cousins RJ, Tucker KL, Ziegler TR, eds. Modern Nutrition in Health and Disease. 12th ed. Philadelphia: Wolters Kluwer; 2020.

11. Hall JE. Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology. 15th ed. Philadelphia: Elsevier; 2024.

12. Willett W. Nutritional Epidemiology. 3rd ed. Oxford: Oxford University Press; 2013.

13. Diab A, Alhalabi L, et al. A Heart-Healthy Diet for Cardiovascular Disease Prevention: Where Are We Now? Nutrients. 2023;15:1908.

14. Mendis S. Diet and Prevention of Cardiovascular Disease. Recent Progress in Nutrition. 2024;4(3):011.

15. Махмудова М.Х., Худайберганов А.С., Хайдарова М.А. Юрак-қон томир касалликлари билан оғриган ногиронлиги бўлган беморларда уй шароитида маҳаллий маҳсулотлар асосида ташкил этилган рационал овқатланишнинг нутриетив статусига таъсирини гигиеник баҳолаш. Medical Journal of Young Scientists. 2026;18(6):317-321.

16. Худайберганов А.С., Ризаев Ж.А., Тухтаров Б.Е. Диетология асослари. Тошкент: Hilol Mediya; 2020.

17. Махмудова М.Х., Хайдарова М.А., Туева Д.М. Гигиена питания при сердечно-сосудистых заболеваниях и её обучение с использованием информационных технологий. International Scientific Research Journal. 2026.

18. Махмудова М.Х., Худайберганов А.С., Баратова Р.Ш. Юрак-қон томир тизими касалликлари билан оғриган ногиронлиги бўлган беморларда кардиометаболик хавф омилларини комплекс гигиеник баҳолаш. Journal of Humanities & Natural Sciences. 2026;35(6):5-10.

19. Махмудова М.Х., Худайберганов А.С., Баратова Р.Ш. Юрак-қон томир тизими касалликлари билан оғриган ногиронлиги бўлган беморларда нутриетив статус ва кардиометаболик хавф омиллари ўртасидаги корреляцион боғлиқликни гигиеник баҳолаш. Journal of Humanities & Natural Sciences. 2026;35(6):127-132.

20. 21. Махмудова М.Х., Хайдарова М.А., Туева Д.М. Гигиена питания при сердечно-сосудистых заболеваниях и её обучение с использованием информaционных технологий // International Scientific Research Journal. -2026. -С. 1–7.

21. Махмудова М.Х., Худайберганов А.С., Хайдарова М.А. Юрак қон томир касалликлари билан оғриган ногиронлиги бўлган беморларда уй шароитида маҳаллий маҳсулотлар асосида ташкил этилган рatsiонал овқатланишнинг нутриетив статусига таъсирини гигиеник баҳолаш // Medical Journal of Young Scientists. -2026. -Vol. 18. -Issue 6. -P. 317–321.

22. Эрматов Н., Азизова Ф., Камилова А., & Камилов Д. (2026). Нутригеномика и биохакинг в гигиене питания: новые возможности персонализированной профилактики хронических неинфекционных заболеваний. South Aral Region Medical Journal, 2(4), 117-129.

23. Эрматов, Н. Ж., & Туракулов, Э. Х. (2026). Гипертония ташхиси қўйилган ҳарбий хизматчиларда касалланиш даражасини олдини олишга қаратилган гигиeник тавсиялар. Основы медицины, 1(10), 249-255.

24. Эрматов, Н. Ж., & Туракулов, Э. Х. (2025). Гипертония касаллиги ташхисланган ҳарбий хизматчиларнинг саломатлигини яхшилашда кун тартибига қўйиладиган гигиеник тавсиялар. Основы медицины, 1(6), 262-267.

25. Эрматов, Н. Ж., & Туракулов, Э. Х. (2025). Гипертония касаллиги ташхисланган ҳарбий хизматчиларнинг саломатлигини яхшилашда кун тартибига қўйиладиган гигиеник тавсиялар. Основы медицины, 1(6), 262-267.

26. Эрматов, Н. Ж., Азизова, Ф. Л., & Камилов, Д. Ю. (2026). Полимер маҳсулотлари ишлаб чиқариш корхоналари ишчиларининг ёз мавсумида юқори хавф гуруҳига кирувчи озиқ-овқат маҳсулотларини истеъмолининг гигиеник таҳлили. Медицинский журнал молодых ученых, (18 (06)), 476-482.

27. Эрматов, Н. Ж., Алимухамедов, Д. Ш., & Холбеков, Б. Б. (2025). Гигиенический анализ сезонного пищевого рatsiона пatsiентов с пародонтитом (на примере Сурхандарьинской области). Основы медицины, 1(7), 348-351

28. Эрматов, Н. Ж., & Абдулхаева, З. А. (2024). Сурункали гломерулонефрит ташҳисланган беморларнинг куз мавсумида овқатланишни ўзига хос гигиеник таҳлил натижалари

29. Эрматов, Н. Ж., & Абдулхаева, З. А. (2024). Сурункали гломерулонефрит ташҳисланган беморларнинг куз мавсумида овқатланишни ўзига хос гигиеник таҳлил натижалари.

30. Шайхова Г.И., Эрматов Н.Ж. Нутрициология: дарслик. -Тошкент: Тиббиёт нашриёти матбаа уйи, 2023. -512 б.

31. Azizova, F. L., Ermatov, N. J., Kamilov, J. Y., & Kamilova, A. S. (2026). Hygienic analysis of body weight index and body condition of workers of polymer products manufacturing enterprises. Central Asian Journal of Medicine, (6), 70-74.

32. Campbell N.R.C., Webster J., Woodward M., et al. Salt reduction and prevention of hypertension // Hypertension. -2019. -Vol. 73. -P. 1121–1128.

33. Ermatov, N. J., & Ortikov, B. B. (2026). Hygienic analysis of daily diet of workers in the hot season. Журнал гуманитарных и естественных наук, (34 [2]), 82-85.

34. Ermatov, N. J., & Ortiqov, B. B. (2026). Ishchilarining mavsumiy ovqatlanish holatini gigiyenik tahlili. Вестник Ассоциaци Пульмонологов Центральной Азии, 19(14), 259-262.

35. Ermatov, N. J., Azizova, F. L., Alimukhamedov, D. S., Niyazmetov, M. A., & Kenjaboev, D. (2026). Hygienic analysis of the population’s drinking water supply. Central Asian Journal of Medicine, (4), 287-297.

36. Ermatov, N., & Erkin, T. (2025). Hygienic Analysis of the Consumption of Essential Nutrients in the Autumn Season Among Military Personnel with Hypertension. American Journal of Medicine and Medical Sciences, 15(5), 1359-1363

37. Ermatov, N. J., Gaybullaev, A. A., & Kuchkarov, A. K. (2024). The Role of a Diet Composed of National Dishes in the Metaphylaxis of Calcium Oxalate Urolithiasis

38. Ermatov, N. J., Ortikov, B. B., Abdullayevа, D. G., & Bakhtiyorova, G. (2024). Hygienic analysis of the nutritional condition of the employees of textile enterprise.

39. Ermatov, N., Zukhrakhon, A., & Kenjabayev, D. (2024). Factor Hygienic Analysis of the Daily Diet in the Spring Period in Patients Suffering with Chronic Glomerulonephritis.

40. He F.J., Tan M., Ma Y., MacGregor G.A. Salt reduction to prevent hypertension and cardiovascular disease: JACC State-of-the-Art Review // Journal of the American College of Cardiology. -2020. -Vol. 75, No. 6. -P. 632–647.

41. Maxmudova M.X., Xudoyberganov A.S. Nutritional Characteristics of Persons with Disabilities // Web of Scientist: International Scientific Research Journal. -2025. -Т. 6. -№ 10. -С. 91–96.

42. Nizom, E., Nurillo, M., & Irina, U. (2025). Hygienic Analysis of Winter Nutritional Status in Patients with Toxic Hepatitis.

43. Powles J., Fahimi S., Micha R., Khatibzadeh S., Shi P., Ezzati M., et al. Global, regional and national sodium intakes in 1990 and 2010: a systematic analysis of 24-hour urinary sodium excretion and dietary surveys worldwide // BMJ Open. -2013. -Vol. 3. -e003733.

44. World Health Organization. Global report on sodium intake reduction. -Geneva: World Health Organization; 2023.

45. World Health Organization. Healthy diet. Fact sheet. -Geneva: World Health Organization; 2026.

46. Whelton P.K., Carey R.M., Aronow W.S., et al. 2017 ACC/AHA Guideline for the Prevention, Detection, Evaluation, and Management of High Blood Pressure in Adults // Hypertension. -2018. -Vol. 71, No. 6. -P. e13–e115.

Yuklab olishlar

Nashr qilingan

2026-10-08