БОЛАЛАРДА ЮРАК НУҚСОНЛАРИНИ ЭРТА АНИҚЛАШ УСУЛЛАРИ ВА УЛАРНИНГ КЛИНИК АҲАМИЯТИ
##semicolon##
туғма юрак нуқсони##common.commaListSeparator## эхокардиография##common.commaListSeparator## неонатал скрининг##common.commaListSeparator## пульсоксиметрияAbstrak
Мазкур илмий мақолада болаларда Туғма юрак нуқсонлари ни эрта аниқлаш муаммоси замонавий тиббий ёндашувлар нуқтаи назаридан таҳлил қилинди. Туғма юрак нуқсонлари неонатал ва эрта болалик даврида энг кўп учрайдиган анатомик ва функционал патологиялардан бири бўлиб, уларнинг ўз вақтида аниқланмаслиги оғир гемодинамик бузилишлар, гипоксия ва болалар ўлимига олиб келиши мумкин.
Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти маълумотларига кўра, ҳар 1000 та тирик туғилган чақалоқнинг ўртача 8–10 тасида туғма юрак нуқсони қайд этилади. Ушбу ҳолатларнинг тахминан 25–30% қисми ҳаётнинг биринчи ҳафталарида шошилинч тиббий ёрдамни талаб қилувчи оғир шаклларга тўғри келади. Шу билан бирга, ривожланаётган давлатларда кеч ташхис қўйилиши сабабли болалар ўлими даражаси юқорилигича қолмоқда.
Мақолада юрак нуқсонларини эрта аниқлашда қўлланиладиган асосий скрининг ва инструментал усуллар, жумладан, неонатал пульсоксиметрия, Эхокардиография, электрокардиография ва клиник текширув усулларининг диагностик аҳамияти қиёсий таҳлил қилинди. Пульсоксиметрия орқали критик юрак нуқсонларини аниқлаш сезгирлиги 75–85% ни ташкил этиши, эхокардиография эса 95–98% гача аниқлик бериши илмий манбалар асосида кўрсатилди.
Шунингдек, эрта ташхис қўйиш орқали оғир асоратлар, жумладан юрак етишмовчилиги, цианоз ва гипоксия ҳолатларини 40–60% гача камайтириш мумкинлиги аниқланди. Эрта ташхис ва ўз вақтида даволаш болаларнинг ҳаёт сифати ва яшовчанлигини сезиларли даражада оширади.
##submission.citations##
1. World Health Organization (WHO). Congenital anomalies. Geneva: WHO; 2023.
2. World Health Organization. Newborn screening programmes: global review. Geneva; 2022.
3. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Congenital Heart Defects (CHD) Data & Statistics. Atlanta; 2023.
4. American Heart Association (AHA). Guidelines for the management of congenital heart disease. Circulation; 2022.
5. European Society of Cardiology (ESC). Guidelines for the management of adult congenital heart disease. Eur Heart J; 2020.
6. Mahle W.T., Newburger J.W., Matherne G.P. et al. Role of pulse oximetry in screening for congenital heart disease. Pediatrics; 2009.
7. Kemper A.R., Mahle W.T., Martin G.R. et al. Strategies for implementing screening for critical congenital heart disease. Pediatrics; 2011.
8. Thangaratinam S., Daniels J., Ewer A.K. et al. Pulse oximetry screening for critical congenital heart defects: systematic review and meta-analysis. Lancet; 2012.
9. Hoffman J.I.E., Kaplan S. The incidence of congenital heart disease. J Am Coll Cardiol; 2002.
10. van der Linde D., Konings E.E., Slager M.A. et al. Birth prevalence of congenital heart disease worldwide. J Am Coll Cardiol; 2011.
11. Allen H.D., Driscoll D.J., Shaddy R.E., Feltes T.F. Moss & Adams’ Heart Disease in Infants, Children, and Adolescents. 9th ed. Philadelphia: Wolters Kluwer; 2016.
12. Kliegman R.M., St. Geme J.W. Nelson Textbook of Pediatrics. 21st ed. Elsevier; 2020.
13. Fyler D.C. Nadas’ Pediatric Cardiology. 2nd ed. Philadelphia; 1992.
14. Park M.K. Pediatric Cardiology for Practitioners. 6th ed. Elsevier; 2014.
15. Lai W.W., Mertens L.L., Cohen M.S., Geva T. Echocardiography in Pediatric and Congenital Heart Disease. Wiley-Blackwell; 2016.
16. Ewer A.K., Middleton L.J., Furmston A.T. et al. Pulse oximetry screening reduces mortality in newborns. Lancet; 2011.
17. Brown K.L., Ridout D.A., Hoskote A. et al. Mortality and morbidity in congenital heart disease. Heart; 2015.
18. Oster M.E., Lee K.A., Honein M.A. et al. Temporal trends in survival among infants with congenital heart defects. Pediatrics; 2013.
19. Saxena A. Congenital heart disease in low- and middle-income countries. Ann Pediatr Cardiol; 2009.
20. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi. Bolalarda tug‘ma yurak nuqsonlarini tashxislash va davolash bo‘yicha milliy klinik protokollar. Toshkent; 2022.
21. UNICEF. Child health and survival report. 2023.
22. Global Burden of Disease Study. Child mortality and congenital disorders. Lancet; 2020.
