HARBIY XIZMATCHILARDA YUQORI JISMONIY VA PSIXOEMOTSIONAL YUKLAMALAR SHAROITIDA STOMATOLOGIK KASALLIKLARNING SHAKLLANISHIGA TA’SIR ETUVCHI PATOGENETIK OMILLARNING NAZARIY TAHLILI

Авторы

  • Islomjon Sattarov Central Asian Medical University xalqaro tibbiyot universiteti Terapevtik va xirurgik stomatologiya kafedrasi assistenti, Burhoniddin Marg‘inoniy ko‘chasi 64-uy, Farg‘ona Автор

Ключевые слова:

harbiy xizmatchilar, stomatologik kasalliklar, psixoemotsional stress, periodontal kasalliklar, kariyes

Аннотация

Mazkur maqolada harbiy xizmatchilar organizmiga ta’sir etuvchi yuqori jismoniy va psixoemotsional yuklamalarning stomatologik kasalliklar rivojlanishidagi patogenetik ahamiyati ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilingan. Harbiy xizmat faoliyati doimiy tayyorgarlik, yuqori darajadagi mas’uliyat, ekstremal iqlim sharoitlari, uzoq muddatli jismoniy zo‘riqish hamda surunkali stress bilan tavsiflanadi. Ushbu omillar organizmning neyroendokrin, immunologik va metabolik tizimlarida chuqur funksional o‘zgarishlarni yuzaga keltirib, og‘iz bo‘shlig‘i to‘qimalarining rezistentligini pasaytiradi. Natijada kariyes, gingivit, parodontit, temporomandibulyar bo‘g‘im disfunksiyalari, bruksizm, og‘iz shilliq qavati kasalliklari hamda so‘lak bezlari faoliyati buzilishlari rivojlanish xavfi ortadi. Ilmiy manbalarda keltirilgan ma’lumotlarga ko‘ra, harbiy kontingentlarda stomatologik kasalliklar tarqalishi umumiy aholi ko‘rsatkichlariga nisbatan yuqoriroq bo‘lib, bunda stress-induksiyalangan immunosupressiya, oksidlovchi stress, mikrosirkulyatsiya buzilishlari va mineral almashinuvdagi o‘zgarishlar muhim rol o‘ynaydi. Ayniqsa, kortizol sekretsiyasining ortishi natijasida mahalliy immun himoya omillari susayadi va periodontal to‘qimalarda yallig‘lanish jarayonlari kuchayadi. Shu bilan birga, harbiy xizmat davrida ovqatlanish tartibining buzilishi, suvsizlanish, uyqu yetishmovchiligi va gigiyenik tadbirlarning cheklanishi stomatologik patologiyalar rivojlanishini jadallashtiruvchi qo‘shimcha omillar sifatida namoyon bo‘ladi.

##plugins.themes.default.displayStats.downloads##

##plugins.themes.default.displayStats.noStats##

Библиографические ссылки

1. Albandar, J. M., Brunelle, J. A., & Kingman, A. (1999). Destructive periodontal disease in adults. Journal of Periodontology, 70(1), 13–29.

2. Axelsson, P. (2000). Diagnosis and risk prediction of dental caries. Quintessence Publishing.

3. Baelum, V., & López, R. (2013). Periodontal disease epidemiology. Periodontology 2000, 62(1), 7–10.

4. Bartold, P. M., & Van Dyke, T. E. (2019). Host modulation in periodontal disease management. Periodontology 2000, 79(1), 186–204.

5. Genco, R. J., Ho, A. W., Grossi, S. G., Dunford, R. G., & Tedesco, L. A. (1999). Relationship of stress and periodontal disease. Journal of Periodontology, 70(7), 711–723.

6. Giannobile, W. V., Lang, N. P., & Tonetti, M. S. (2021). Clinical periodontology and implant dentistry. Wiley Blackwell.

7. Humphrey, S. P., & Williamson, R. T. (2001). A review of saliva: Normal composition and function. Journal of Prosthetic Dentistry, 85(2), 162–169.

8. Kinane, D. F., Stathopoulou, P. G., & Papapanou, P. N. (2017). Periodontal diseases. Nature Reviews Disease Primers, 3(1), 1–14.

9. Kivimäki, M., & Steptoe, A. (2018). Effects of stress on health outcomes. Nature Reviews Endocrinology, 14(4), 215–229.

10. Kumar, P. S. (2013). Oral microbiota and systemic health. Journal of Dental Research, 92(7), 601–608.

11. Löe, H. (1967). The gingival index and periodontal disease prevalence. Journal of Periodontology, 38(6), 610–616.

12. Marsh, P. D. (2006). Dental plaque as a biofilm and microbial community. BMC Oral Health, 6(1), 14.

13. Newman, M. G., Takei, H. H., Klokkevold, P. R., & Carranza, F. A. (2019). Carranza's clinical periodontology (13th ed.). Elsevier.

14. Nunn, M. E. (2003). Understanding the etiology of periodontitis. Journal of the American Dental Association, 134(7), 915–924.

15. Selye, H. (1976). The stress of life (Rev. ed.). McGraw-Hill.

16. Slots, J. (2017). Periodontitis facts, fallacies and the future. Periodontology 2000, 75(1), 7–23.

17. Tonetti, M. S., Greenwell, H., & Kornman, K. S. (2018). Staging and grading of periodontitis. Journal of Periodontology, 89(1), 159–172.

18. Van Dyke, T. E., & Dave, S. (2005). Risk factors for periodontitis. Journal of the International Academy of Periodontology, 7(1), 3–7.

19. World Health Organization. (2022). Global oral health status report. Geneva: World Health Organization.

Опубликован

2026-06-09