МАКТАБГАЧА ТАЪЛИМ ТАШКИЛОТЛАРИДА БОЛАЛАР САЛОМАТЛИК ҲОЛАТИГА ЁЗ МАВСУМИДАГИ ОВҚАТЛАНИШ ҲОЛАТИНИ ТАЪСИРИНИ ГИГИЕНИК ТАҲЛИЛИ

Авторы

  • Низом Эрматов Тошкент давлат тиббиёт университети Болалар, ўсмирлар ва овқатланиш гигиенаси кафедраси мудири, тиббиёт фанлари доктори, профессор Автор
  • Олим Бердиев Тошкент давлат тиббиёт университети Болалар, ўсмирлар ва овқатланиш гигиенаси кафедраси ассистенти Автор
  • Шохрух Хайитов Тошкент давлат тиббиёт университети Болалар, ўсмирлар ва овқатланиш гигиенаси кафедраси ассистенти Автор
  • Дулта Кенжабаев Тошкент давлат тиббиёт университети 1-сон даволаш, госпитал терапия, ревматология ва касб патология кафедраси доценти, тиббиёт фанлари номзоди Автор
  • Оғабек Собиров Тошкент давлат тиббиёт университети Болалар, ўсмирлар ва овқатланиш гигиенаси кафедраси магистранти Автор

Ключевые слова:

мактабгача таълим ташкилотлри, ёзги овқатланиш, таомнома, оқсил, энергетик қиймат

Аннотация

Мазкур тадқиқотда Тошкет вилоятидаги Ўрта Чирчиқ тумани 25-сонли, Бўка тумани 3-сонли ва 9-сонли давлат мактабгача таълим ташкилотларида 2025 йил ёз мавсумидаги таомномаларнинг озиқ-овқат маҳсулотлари билан таъминланганлиги, макронутриент таркиби ва энергетик қиймати гигиеник жиҳатдан таҳлил қилинди. Мақсад ёзги рациондаги номутаносибликларни аниқлаш ва уларнинг болалар саломатлиги учун эҳтимолий аҳамиятини баҳолашдан иборат. Тавсифий таҳлилда 24 та маҳсулот позицияси ҳамда оқсил, ёғ, карбонсув ва энергетик қийматнинг умумлаштирилган кўрсаткичлари ўрганилди. Таққослаш учун дастлабки ҳисоб жадвалидаги меъёрлар қўлланди; макронутриент ва энергия меъёрларининг 0016-21-сон СанҚваНдаги 3-7 ёшли болалар учун 9-10,5 соатлик режимга мослиги текширилди. Рационда оқсил 49,83 г, ёғ 54,46 г, карбонсув 192,70 г, энергетик қиймат 1453,86 ккални ташкил этиб, таъминланганлик тегишлича 78,29; 84,17; 94,77 ва 88,10% бўлди. Балиқ билан таъминланганлик 42,00%, қатиқ ва кефир билан 45,00%, творог билан 71,10%, сабзавотлар билан 71,23%, мева, резавор ва шарбатлар гуруҳи билан 76,41% ни ташкил этди. Гўшт, нон ва картошка миқдорлари таққослаш даражасига яқин бўлгани ҳолда, оқсилли маҳсулотлар ассортименти ва ўсимлик маҳсулотлари таъминотида номутаносиблик кузатилди. Аниқланган фарқлар таомнома даражасидаги натижалар бўлиб, улар алоҳида болаларда нутритив етишмовчилик ёки касалланиш ошганлигини исботламайди. Ёзги рационни балиқ, сут маҳсулотлари, сабзавот ва мевалар ҳисобига такомиллаштириш, ҳақиқий истеъмол ва овқат қолдиқларини ҳисобга олиш, шунингдек маҳсулотлар хавфсизлиги назоратини таъминлаш мақсадга мувофиқ.

##plugins.themes.default.displayStats.downloads##

##plugins.themes.default.displayStats.noStats##

Библиографические ссылки

1.Богданова О.Ю., Черных Т.Ф. Совершенствование пищевой безопасности путем дополнительного профессионального образования по пищевой микробиологии // Международный научно-исследовательский журнал. 2024. №12 (150).

2.Дусчанов Б.О. Озиқ-овқат маҳсулотларининг кимёвий таркиби. Тошкент, 2002.

3.Лир Д.Н., Перевалов А.Я. Анализ фактического домашнего питания проживающих в городе детей дошкольного и школьного возраста // Вопросы питания. 2019. Т. 88, № 3. С. 69–77.

4.Макаров Д.А. Ранжирование химических загрязнителей по приоритетности для мониторинга пищевой продукции с использованием токсикологических критериев (обзор литературы) // Гигиена и санитария. 2026. Т.105, №1. С. 86–92.

5.Нутрициология, диетология, биотехнология, гигиена: единение и инновации / под ред. В.А. Тутельяна. Москва: ДеЛи, 2020. 370 с. ISBN 978-5-6045642-9-5.

6.СанҚваН № 0016-21. Ўзбекистон Республикаси мактабгача таълим ташкилотларида тарбияланаётган болаларни хавфсиз ва сифатли овқатланишини ташкил этилишига оид гигиеник талаблар. Тошкент, 2021.

7.Тапешкина Н.В., Матвеева О.В., Ердеева С.В., Кунгурова С.О. Сравнительная оценка фактического питания дошкольников при единых подходах в его организации // Здоровье населения и среда обитания — ЗНиСО. 2023. Т.31, №8. С. 80–87.

8.Тапешкина Н.В., Филимонов С.Н., Коськина Е.В., Почуева Л.П., Попкова Л.В., Свириденко О.А. Гигиеническая оценка питания дошкольников, проживающих в моногороде // Гигиена и санитария. 2020. Т.99, №7. С.712–718.

9.Эрматов Н. Ж. Тез-тез касалланувчи мактабгача таълим ёшидаги болаларнинг куз мавсумида овқатланиши ва жисмоний ривожланишини гигиеник баҳолаш таҳлили натижалари. – 2024.

10.Эрматов Н.Ж.,Ахмадходжаева М.М.,Қурбонов А.Ш., Турсунова Н.А. Мактабгача таълим ёшидаги болаларнинг овқатланиш ҳолати // Интернаука. – 2019. – № 12-2. – Б. 60–62.

11.Эрматов Н. Ж., Қурбонов А. Ш. Мактабгача таълим ёшидаги болалар жисмоний ривожланишини баҳолашга қўйилган гигиеник тавсиялар // Интернаука. – 2019. – № 12-2. – Б. 58–59.

12.Эрматов Н. Ж., Қурбонов А. Ш. Хоразм вилоятидаги мактабгача таълим ёшидаги болалар орасида чуқурлаштирилган тиббий кўриклар натижалари асосида касалланишни гигиеник таҳлили // Интернаука. – 2019. – № 12-2. – Б. 55–57

13.Шайхова Г.И., Эрматов Н.Ж. Болалар ва ўсмирлар гигиенаси: Дарслик. Тошкент, 2024.

14.Эрматов Н.Ж., Насирдинов М.З., Джуманазарова А.Ж. Катта мактаб ёшидаги ўсмир қизларнинг йилнинг баҳор фаслида овқатланиш ҳолатини гигиеник таҳлили // Тиббиёт асослари. 2026. № 1 (13). С. 240–248.

15.Anundson K., Sisson S.B., Anderson M., Horm D., Soto J., Hoffman L. Staff Food-Related Behaviors and Children’s Tastes of Food Groups during Lunch at Child Care in Oklahoma // Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics. 2018. Vol. 118, No. 8. P. 1399–1407.

16.Sambell R., Wallace R., Costello L., Lo J., Devine A. Measuring food provision in Western Australian long day care (LDC) services: a weighed food record method/protocol at a service level // Nutrition Journal. 2019. Vol. 18. Article 38.

17.World Health Organization. Five keys to safer food manual. Geneva: WHO; 2006. ISBN 978-92-4-159463-9. URL: WHO publication (accessed: 23 September 2026).

Опубликован

2026-10-19