PREKLINIK REVMATOID ARTRITDA BIOMARKERLAR VA RISK STRATIFIKATSIYASI: ZAMONAVIY ADABIYOTLAR SHARHI
Ключевые слова:
revmatoid artrit, preklinik revmatoid artrit, ACPA, revmatoid faktor, biomarkerАннотация
Revmatoid artrit (RA)- surunkali, tizimli autoimmun yallig`lanish kasalligi bo`lib, klinik jihatdan namoyon bo`lishdan oldin bir necha bosqichlardan o`tishi mumkin. So`ngi yillarda RA patogenezining ushbu “klinikagacha” davrini aniqlash, kasallik rivojlanish xavfi yuqori bo`lgan shaxslarni stratifikatsiya qilish va kelajakda RA rivojlanishining oldini olishga qaratilgan strategiyalarni ishlab chiqishga katta e`tibor berilmoqda. Ushbu sharhning maqsadi preklinik RAda qo`llanilayotgan asosiy serologik, yallig`lanish, tasviriy va molekulyar biomarkerlarning diagnostik va prognostik ahamiyatini baholash hamda zamonaviy risk stratifikatsiyasi tamoyillarini yoritishdan iborat. Adabiyotlar tahlili shuni koʻrsatadiki, anti-sitrullinlangan oqsil antitanalari (ACPA) va revmatoid faktor (RF) RA rivojlanish xavfini baholashda eng koʻp oʻrganilgan serologik markerlar hisoblanadi. C-reaktiv oqsil (CRP), klinik simptomlar va subklinik sinovit esa xavfni yanada aniqlashtirishga yordam beradi. 14-3-3η oqsili, kalprotektin, interleykin-6 va boshqa biomarkerlaristiqbolli boʻlsa-da, ularning preklinik bosqichdagi universal klinik qoʻllanilishi hali toʻliq standartlashtirilmagan. 2025-yilda e`lon qilingan EULAR/ACR RA rivojlanish stratifikatsiya qilish mezonlari ertalabki qotishish, bemor tomonidan bidirilgan boʻgʻim shishi, musht qilish qiyinligi, CRP, RF va ACPA kabi oltita klinik-serologik oʻzgarshni birlashtiradi. MRI orqali aniqlangan subklinik yalligʻlanish modelning diskriminativ imkoniyatini yanada oshirishi mumkin. Kelajakda multimodal biomarker panellari, koʻp omilli modellar va sun’iy intellektga asoslangan yondashuvlar RA rivojlanish xavfini individuallashtirish imkonini berishi mumkin
##plugins.themes.default.displayStats.downloads##
Библиографические ссылки
1. Szekanecz Z, Gunkl-Toth L, Szamosi S, van der Woude D, McInnes IB, Nagy G. Diagnostic, prognostic and therapeutic biomarkers in rheumatoid arthritis. Nat Rev Rheumatol. 2026;22(8):496-513. Doi:10.1038/s41584-026-01391-5.
2. Sahin D, Di Matteo A, Emery P. Biomarkers in the diagnosis, prognosis and management of rheumatoid arthritis: A comprehensive review. Ann Clin Biochem. 2025;62(1):3-21. doi:10.1177/00045632241285843.
3. van de Stadt LA, de Koning MHMT, van de Stadt RJ, et al. The risk of individual autoantibodies, autoantibody combinations and levels for arthritis development in clinically suspect arthralgia. Rheumatology (Oxford). 2018;57(4):702-710.
4. Shi J, Knevel R, Suwannalai P, et al. Autoantibodies recognizing carbamylated proteins are present in sera of patients with rheumatoid arthritis and predict joint damage. Proc Natl Acad Sci U S A. 2011;108:17372-17377.
5. Shi J, van Steenbergen HW, van Nies JAB, et al. The specificity of anti-carbamylated protein antibodies for rheumatoid arthritis in a setting of early arthritis. Arthritis Res Ther. 2015;17:339.
6. Van Steenbergen HW, Doornkamp F, Alivernini S, et al. EULAR/ACR risk stratification criteria for development of rheumatoid arthritis in the risk stage of arthralgia. Ann Rheum Dis. 2025;84(9):1445-1457. doi:10.1016/j.ard.2025.01.021.
7. Maksymowych WP, Marotta A. 14-3-3η: a novel biomarker platform for rheumatoid arthritis. Clin Exp Rheumatol. 2014;32(5 Suppl 85):S35-S39.
8. Wang D, Cui Y, Lei H, et al. Diagnostic accuracy of 14-3-3η protein in rheumatoid arthritis: a meta-analysis. Int J Rheum Dis. 2020;23:1443-1451. doi: 10.1111/1756-185X.13921.
9. Van Steenbergen HW, Aletaha D, Beaart-van de Voorde LJJ, et al. EULAR definition of arthralgia suspicious for progression to rheumatoid arthritis. Ann Rheum Dis. 2017;76(3):491-496. doi:10.1136/annrheumdis-2016-209846.
10. Gupta A, Anis S, de Pablo P. Imaging tests as predictors of progression to rheumatoid arthritis in clinically suspect arthralgia: a systematic review and meta-analysis. Rheumatology (Oxford). 2025;64(6):3255-3265. doi:10.1093/rheumatology/keaf045.
11. Cope AP, Jasenecova M, Vasconcelos JC, Filer A, Raza K, Qureshi S, et al; APIPPRA study investigators. Abatacept in individuals at high risk of rheumatoid arthritis (APIPPRA): a randomised, double-blind, multicentre, parallel, placebo-controlled, phase 2b clinical trial. Lancet.2024;403(10429):838-849. doi:10.1016/S0140-6736(23)02649-1.
12. Rech J, et al. Abatacept inhibits inflammation and onset of rheumatoid arthritis in individuals at high risk: the ARIAA trial. Lancet. 2024;403(10429):850-859. doi:10.1016/S0140-6736(23)02650-8.
13. Smolen JS, Edwards CJ, Konzett V, et al. EULAR recommendations for the management of rheumatoid arthritis with synthetic and biologic disease-modifying antirheumatic drugs: 2025 update. Ann Rheum Dis. 2026;85(6):991-1009. doi:10.1016/j.ard.2026.01.023.
14. Deane KD, Holers VM, Emery P, Mankia K, El-Gabalawy H, Sparks JA, et al. Therapeutic interception in individuals at risk of rheumatoid arthritis to prevent clinically impactful disease. Ann Rheum Dis. 2025;84(1):14-28. doi:10.1136/ard-2023-224211.
15. Abdelhafiz D, Baker T, Glascow DA, Abdelhafiz A. Biomarkers for the diagnosis and treatment of rheumatoid arthritis – a systematic review. Postgrad Med. 2023;135(3):214-223. doi:10.1080/00325481.2022.2052626.



















