The “South Aral Region Medical Journal” is a new scientific publication dedicated to addressing pressing issues in the field of medicine with a fresh perspective and a strong scientific and practical foundation. The journal was established to provide in-depth analysis of the socio-economic, environmental, demographic, and medical factors affecting our region, to promote modern diagnostic and treatment methods, to disseminate advanced practices in healthcare, and most importantly, to strengthen effective scientific collaboration between physicians and researchers. The relevance of establishing this journal is linked to the fact that the Aral Sea region has, in recent decades, become an area requiring special attention not only from an environmental but also from social and medical perspectives. The drying of the Aral Sea, increased levels of salt and dust in the air, and the salinization of soil and water pose serious risks to human health. The South Aral Region Medical Journal aims to highlight regional medical problems and provide thorough scientific analysis, publish modern research conducted across all fields of medical science, facilitate scientific information exchange between local and international scholars, and create an academic platform for young scientists, doctoral candidates, residents, and students. The journal also covers healthcare reforms, achievements, innovations, and promotes publications encouraging a healthy lifestyle in the region. The editorial board consists of leading medical scientists. Each submitted manuscript undergoes a rigorous review process to assess its scientific validity, relevance, novelty, practical significance, and evidence-based foundation. Every published article is expected to rely on thorough analysis, statistical data, medical evidence, and substantial practical experience. Overall, the journal seeks to establish close cooperation with leading national research centers, higher medical educational institutions, and organizations within the Ministry of Health system. Furthermore, through collaboration with foreign partner universities and international medical journals, the publication aims to enter the global scientific arena.
OIV INFEKSIYASINING ZAMONAVIY EPIDEMIOLOGIK TAVSIFI VA UNING NAFAS YO‘LLARI INFEKSIYALARI BILAN BOG‘LIQLIGI
Ushbu maqola OIV infeksiyasining hozirgi epidemiologik tavsifiga va uning yuqori nafas yo‘llari infeksiyalari (YNYI), xususan, rinit, nazofaringit, sinusit, faringit, tonzillit va laringit bilan bog‘liqligiga bag‘ishlangan. OIV infeksiyasining global miqyosda tarqalishi, shuningdek, antiretrovirus terapiya (ARVT) bilan virus yuklamasini muvaffaqiyatli bostirish OIV bilan kasallangan bemorlar orasida yuqori nafas yo‘llari infeksiyalarining keng yoyilishini istisno qilmaydi. Maqolada shuningdek, OIV infeksiyasining asosiy patogenetik mexanizmlari, xususan, immunitet tizimining zaiflashishi, mukozal immunitetning buzilishi va nafas yo‘llari infeksiyalarining rivojlanishiga kata hissa qo‘shadigan mikrobiota disbiozi ko‘rib chiqiladi. OIV bilan kasallangan bemorlar uchun profilaktika usullari, diagnostika va samarali davolash strategiyalari ham muhokama qilinadi
DIAGNOSTIC SIGNIFICANCE OF 3D RADIOLOGICAL VISUALIZATION OF THE PARANASAL SINUSES IN CHILDREN WITH CYSTIC FIBROSIS
This article discusses the diagnostic assessment of pathological changes in the nasal cavity and paranasal sinuses in children with cystic fibrosis using modern radiological imaging techniques. Impaired mucociliary clearance, accumulation of thick secretions, and chronic inflammatory processes associated with cystic fibrosis may contribute to various structural abnormalities of the sinonasal system. The article focuses on the diagnostic capabilities of three-dimensional radiological visualization in assessing the anatomy of the paranasal sinuses, mucosal changes, sinus opacification, hypoplasia, polypoid changes, and sinus drainage pathways. Three-dimensional reconstruction provides additional diagnostic information regarding the localization and extent of pathological processes, spatial relationships between anatomical structures, and treatment planning. The integration of three-dimensional radiological visualization with clinical and endoscopic examinations may improve the comprehensive assessment of sinonasal pathology in children with cystic fibrosis.
SURUNKALI VIRUSLI GEPATITLI BEMORLAR ORASIDA GEPATOTSELLYULYAR KARSINOMANI ERTA ANIQLASH VA PROFILAKTIKASINING LABORATORIYA-DIAGNOSTIK MODELINI ILMIY ASOSLASH
Gepatotsellyulyar karsinoma (GSK) jigar xavfli o‘smalarining eng ko‘p uchraydigan turi bo‘lib, ko‘p hollarda surunkali virusli gepatit B va C infeksiyalari fonida rivojlanadi. Kasallikning dastlabki bosqichlarda klinik belgilarsiz kechishi erta tashxis qo‘yishni murakkablashtiradi va davolash samaradorligini pasaytiradi. Mazkur maqolada surunkali virusli gepatitli bemorlarda gepatotsellyulyar karsinomani erta aniqlash va profilaktikasida laborator-diagnostik yondashuvlarning ahamiyati ilmiy adabiyotlar asosida tahlil qilindi. Alfa-fetoprotein, jigar fermentlari, virus yuklamasi va zamonaviy biomarkerlarning diagnostik imkoniyatlari baholanib, laborator ko‘rsatkichlarni klinik xavf omillari bilan uyg‘unlashtirish kasallikni erta aniqlash va yuqori xavf guruhidagi bemorlarni saralashda muhim ahamiyatga ega ekanligi ko‘rsatildi
KORONAR MIKROTOMIRLI DISFUNKSIYA: EPIDEMIOLOGIYASI, PATOFIZIOLOGIYASI, DIAGNOSTIKASI (INVAZIV VA NOINVAZIV USULLAR), BIOMARKERLARI VA DAVOLASH STRATEGIYALARI (ADABIYOTLAR SHARHI)
Koronar mikrotomirli disfunksiyaning (KMD) epidemiologiyasi, patofiziologik asoslari, zamonaviy invaziv va noinvaziv diagnostika usullari, diagnostik va prognostik ahamiyatga ega biomarkerlari hamda davolash strategiyalarini adabiyotlar asosida keng qamrovli tahlil qilish. Material va usullar. PubMed, Scopus, Google Scholar, Cochrane Library va Web of Science maʼlumotlar bazalarida 2000-2026 yillarda chop etilgan tizimli sharhlar, meta-tahlillar, randomizatsiyalangan klinik tadqiqotlar (CorMicA, ACOVA, WARRIOR, ENCORE II va boshqalar) va rasmiy xalqaro yoʻriqnomalar tahlil qilindi. Natijalar. Angiografik jihatdan obstruktiv boʻlmagan koronar arteriyalarga ega bemorlarning (ANOCA/INOCA) yarmigacha qismida KMD aniqlanadi, bu holat ayollarda ancha koʻp uchraydi va yurak-qon tomir asoratlari xavfini ikki barobardan ortiq oshiradi. KMD ni tasdiqlashning invaziv “oltin standarti” koronar funktsional angiografiya boʻlib, uning davomida koronar oqim zaxirasi (KOZ), mikrotsirkulyator qarshilik indeksi (IMR) oʻlchanadi hamda atsetilxolin sinamasi endoteliyga bogʻliq disfunksiya va vazospazmni aniqlaydi. Noninvaziv usullar orasida pozitron-emission tomografiya (PET) eng yuqori aniqlikka ega. Soʻnggi tadqiqotlar shuningdek NT-proBNP, yuqori sezuvchanlikdagi C-reaktiv oqsil (hs-CRP), interleykin-6 (IL-6) va Endotelin-1 kabi biomarkerlarning KMD bilan patogenetik va prognostik jihatdan bogʻliqligini tasdiqlamoqda, ular endoteliy disfunksiyasi, tizimli yalligʻlanish va mikrovaskulyar remodellanish jarayonlarini aks ettiradi. Davolashda statinlar va angiotenzin-konvertlovchi ferment ingibitorlari birinchi qatorda tavsiya etilsa, ranolazin, kalsiy kanali blokatorlari va yangi endotelin retseptor antagonistlari qoʻshimcha yoki endotipga yoʻnaltirilgan terapiya sifatida oʻrganilmoqda
ЭФФЕКТИВНОСТЬ МУЛЬТИМОДАЛЬНОЙ ПРОФИЛАКТИКИ ПРЕЭКЛАМПСИИ У БЕРЕМЕННЫХ С ЖЕЛЕЗОДЕФИЦИТНОЙ АНЕМИЕЙ: ПРОСПЕКТИВНОЕ РАНДОМИЗИРОВАННОЕ КОНТРОЛИРУЕМОЕ ИССЛЕДОВАНИЕ
Железодефицитная анемия (ЖДА) осложняет до 40–60% беременностей и связана с повышенным риском преэклампсии, обусловленным окислительным стрессом и эндотелиальной дисфункцией. Целью исследования была оценка эффективности мультимодальной профилактики преэклампсии у беременных с ЖДА. В одноцентровое проспективное рандомизированное исследование включены 180 беременных на сроке 16–28 недель с лабораторно подтверждённой ЖДА. Участницы распределены на три группы: A — железо и фолиевая кислота; B — дополнительно витамины E, C и ацетилсалициловая кислота 100 мг/сут; C — дополнительно вагинальный микронизированный прогестерон 200 мг/сут. Частота преэклампсии составила 16,7%, 10,0% и 6,7% соответственно (p=0,031). Скорректированный относительный риск составил 0,60 для группы B и 0,40 для группы C. В группах B и C отмечены более высокие показатели гемоглобина и ферритина, а также большая масса новорождённых (p<0,01). Серьёзных нежелательных явлений не зарегистрировано. Мультимодальная профилактика может эффективно снижать риск преэклампсии и улучшать перинатальные исходы при ЖДА.
ацетилсалициловая кислота в низких дозах
SERAMIDLARNING NOALKOGOL JIGAR YOG'LI KASALLIGINI ERTA TASHXISLASH VA PROGNOZLASHDAGI DIAGNOSTIK-PROGNOSTIK AHAMIYATI: ROC- VA REGRESSION-TAHLIL NATIJALARI
Noalkogol jigar yog'li kasalligini (NJYK) erta va kam invaziv usullar bilan tashxislash zamonaviy gepatologiyaning hal etilmagan muammolaridan biri bo'lib qolmoqda. Ushbu maqolada qon zardobidagi seramid ko'rsatkichining NJYKni tashxislash va prognozlashdagi diagnostik-prognostik ahamiyati ROC-tahlil hamda binar logistik va ordinal regressiya modellari asosida baholangan. Tadqiqotga 84 nafar shaxs (nazorat guruhi - 29, steatoz guruhi - 28, steatogepatit guruhi - 27 nafar) jalb etilib, seramid darajasi HPLC-MS usuli bilan aniqlangan. ROC-tahlil natijalariga ko'ra, seramid NJYKni aniqlashda yuqori diagnostik aniqlikka ega bo'ldi (AUC=0,932; cut-off ≥11,71 u.b.; sezuvchanlik 81,8%, spetsifiklik 93,1%). Binar logistik regressiyada seramid yakka modelda mustaqil ahamiyatli prediktor bo'lgan (OR=1,232; 95% CI: 1,092-1,391; p=0,0007), yosh, jins va tana vazni indeksi (TVI) qo'shilgandan so'ng modelning to'g'ri tasniflash darajasi 96,4% gacha oshgan. Ordinal regressiya tahlilida seramid steatoz (OR=1,166; p=0,0026) va fibroz (OR=1,042; p=0,0030) darajalari bilan mustaqil bog'liq prediktor sifatida saqlanib qolgan. Olingan natijalar asosida seramid, TVI va lipid spektri ko'rsatkichlarini birlashtirgan amaliy diagnostik-prognostik model taklif etildi.
NOALKOGOL JIGAR YOG'LI KASALLIGI BILAN OG'RIGAN BEMORLARDA QON ZARDOBIDAGI SERAMIDLAR DARAJASINING KLINIK-DEMOGRAFIK XUSUSIYATLAR BILAN BOG'LIQLIGI
Noalkogol jigar yog'li kasalligi (NJYK) zamonaviy gepatologiyaning eng dolzarb muammolaridan biri bo'lib qolmoqda, uning patogenezida sfingolipidlar sinfiga mansub bioaktiv lipid - seramidning o'rni so'nggi yillarda faol o'rganilmoqda. Ushbu maqolada NJYK bilan og'rigan bemorlarda qon zardobidagi seramid darajasining klinik-demografik ko'rsatkichlar (jins, yosh, tana vazni indeksi) bilan bog'liqligi tahlil qilingan. Tadqiqotga jami 84 nafar shaxs - nazorat guruhi (n=29), jigar steatozi guruhi (n=28) va noalkogol steatogepatit guruhi (n=27) - jalb etildi. Seramid konsentratsiyasi yuqori samarali suyuqlik xromatografiyasi-mass-spektrometriya (HPLC-MS) usuli bilan aniqlandi. Natijalarga ko'ra, seramid darajasi NJYK guruhlarida nazorat guruhiga nisbatan statistik ahamiyatli yuqori bo'ldi (Kruskal-Wallis H=42,620; p<0,001), bunda jinsga bog'liq tendensiya (ayollarda nisbatan yuqoriroq, biroq statistik ahamiyatsiz) hamda yosh guruhlari kesimida farqlar (eng yuqori ko'rsatkich 45-59 yosh guruhida, H=6,329; p=0,042) qayd etildi. Tana vazni indeksi yuqori bemorlarda seramid darajasi ham yuqoriroq tendensiyaga ega bo'ldi, biroq bu bog'liqlik statistik ahamiyat darajasiga yetmadi. Olingan ma'lumotlar seramidning NJYK klinik-demografik xususiyatlari bilan kompleks bog'liqligini va uni kasallikning erta bosqichlarida baholashda istiqbolli laborator ko'rsatkich sifatida o'rganish zarurligini asoslaydi
YELKA SUYAGI PROKSIMAL QISMI SINISHLARIDA MEDIAL TAYANCH VA CALCAR SOHASINI TIKLASHNING DAVOLASH NATIJALARIGA TA’SIRI
Maqolada yelka suyagi proksimal qismi sinishlarida medial tayanch va CALCAR sohasi barqarorligini tiklashning jarrohlik natijalariga ta’siri tahlil qilindi. Medial ustunning buzilishi, metafizar komminutsiya va CALCAR defekti bloklovchi plastina bilan osteosintezda ikkilamchi varus deformatsiya, vintlarning bo‘g‘im ichiga chiqishi va implant yetishmovchiligi xavfini oshiradi. Tadqiqot natijalari operatsiyadan oldingi KT/3D baholash, medial kortikal kontaktni tiklash, CALCAR vintlarini optimal yo‘naltirish va zarur hollarda qo‘shimcha tayanch usullaridan foydalanish fiksatsiya barqarorligi hamda funksional tiklanish uchun muhim ekanini ko‘rsatdi
QIZILO’NGACH SARATONIDA STROMAL REMODELLANISH VA FIBROZNING MORFOLOGIK XUSUSIYATLARI
Mazkur maqolada qizilo‘ngach raki bilan kasallangan bemorlarda kuzatilgan klinik, morfologik va laborator o‘zgarishlar kompleks tarzda tahlil qilindi. Tadqiqotga 2023–2024-yillar davomida statsionar va ambulator sharoitda davolangan bemorlarning ma’lumotlari jalb etildi. Tahlil jarayonida umumiy qon tahlili, biokimyoviy ko‘rsatkichlar, koagulogramma, instrumental diagnostika hamda morfologik tekshiruv natijalari baholandi. Olingan natijalarga ko‘ra, bemorlarda asosan yassi hujayrali karsinomaning G2 darajasi ustunligi qayd etildi. Shuningdek, anemiya, gipoproteinemiya, yallig‘lanish reaksiyalari va regionar limfa tugunlariga metastatik tarqalish holatlari tez-tez uchrashi aniqlandi. Morfologik hamda laborator o‘zgarishlar o‘smaning invaziv o‘sishi va organizm intoksikatsiyasi darajasi bilan uzviy bog‘liqligi kuzatildi
УЛЬТРАЗВУКОВАЯ ОЦЕНКА СОСТОЯНИЯ РЕГИОНАРНЫХ ЛИМФАТИЧЕСКИХ УЗЛОВ В ПРОЦЕССЕ ХИМИОТЕРАПИИ У ОНКОЛОГИЧЕСКИХ БОЛЬНЫХ
Актуальность. Регионарные лимфатические узлы являются одной из наиболее частых зон метастатического поражения при злокачественных новообразованиях. Оценка их состояния имеет важное значение не только для первичного стадирования опухолевого процесса, но и для определения эффективности противоопухолевого лечения. Ультразвуковое исследование благодаря доступности, отсутствию ионизирующего излучения, возможности многократного динамического наблюдения и высокой пространственной разрешающей способности широко используется для оценки лимфатических узлов [9, 10]. Цель исследования. Проанализировать возможности ультразвукового исследования в динамической оценке регионарных лимфатических узлов у онкологических пациентов в процессе химиотерапии и определить наиболее информативные ультразвуковые признаки ответа на лечение. Материалы и методы. Проведён анализ современных отечественных и зарубежных публикаций, посвящённых применению ультразвуковой диагностики для оценки регионарных лимфатических узлов у пациентов со злокачественными новообразованиями в процессе системного противоопухолевого лечения. Рассматривались данные В-режима, цветового и энергетического допплеровского картирования, а также контрастно-усиленного ультразвукового исследования и современных количественных методов анализа
ME’DA SARATONINING MORFOLOGIK PROFILI, O‘SISH SHAKLLARI VA PROGNOSTIK OMILLARINING KLINIK-MORFOLOGIK TAXLILI
Mazkur maqolada me’da saratoni bilan kasallangan bemorlarda o‘smaning morfologik tuzilishi, differensiatsiya darajalari va endoskopik o‘sish xususiyatlari kompleks tarzda tahlil qilingan. Tadqiqot jarayonida o‘smaning lokalizatsiyasi, infiltrativ o‘sish xususiyatlari, limfogen metastazlanish holatlari hamda klinik-laborator ko‘rsatkichlar baholandi. Tahlil natijalari past differensiyalashgan va infiltrativ o‘suvchi o‘smalarda agressiv kechish va yuqori invazivlik ko‘proq kuzatilishini ko‘rsatdi. Shuningdek, morfologik xususiyatlar kasallik prognozi va erta diagnostikasida muhim ahamiyat kasb etishi aniqlandi
CLINICAL, ENDOSCOPIC, AND MICROBIOLOGICAL FEATURES OF CHRONIC RHINOSINUSITIS IN CHILDREN WITH CYSTIC FIBROSIS
This article analyzes the clinical, endoscopic, and microbiological characteristics of chronic rhinosinusitis in children with cystic fibrosis. The major clinical manifestations, the diagnostic value of modern nasal endoscopy, and the predominant microorganisms isolated from sinonasal secretions are discussed. The role of microbiological investigations in guiding targeted antimicrobial therapy and the effectiveness of comprehensive treatment strategies are also evaluated. The findings suggest that early diagnosis and individualized management significantly improve disease control, reduce sinonasal inflammation, and contribute to better respiratory outcomes in children with cystic fibrosis.
QISILGAN CHURRALARDA A'ZOLAR HAYOTIYLIGINI BAHOLASHNING ISTIQBOLLARI
Qorin devori churralari keng tarqalgan xirurgik patologiya boʻlib, ularning 5–15 % hollarda qisilish bilan asoratlanishi kuzatiladi. Qisilgan churralarda operasiya vaqtida a'zolar hayotiyligini toʻgʻri baholash jarrohlik taktikasini belgilashda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Ushbu maqolada ichak va boshqa a'zolar hayotiyligini baholashning an'anaviy va zamonaviy usullari tahlil qilinib, ularning afzallik va kamchiliklari yoritilgan. Shuningdek, kelajakda qoʻllanilishi mumkin boʻlgan istiqbolli texnologiyalar koʻrib chiqilgan.
ОПТИМИЗАЦИЯ ЛЕЧЕНИЯ ХРОНИЧЕСКОГО РЕЦИДИВИРУЮЩЕГО АФТОЗНОГО СТОМАТИТА НА ФОНЕ ХРОНИЧЕСКОГО ГАСТРИТА: ОБЗОР ЛИТЕРАТУРЫ
Актуальность и цель. Хронический рецидивирующий афтозный стоматит (ХРАС) у пациентов с хроническим гастритом характеризуется торпидным течением, множественностью афт и сокращением безрецидивного периода. Изолированная стоматологическая терапия не устраняет системные причины обострений. Цель обзора — критически оценить современные стратегии оптимизации лечения ХРАС при коморбидной гастроэнтерологической патологии и предложить алгоритм междисциплинарного ведения. Материалы и методы. Проведён поиск в PubMed, Scopus, Web of Science и Cochrane Library за 2019–2026 гг. Включены РКИ, систематические обзоры, мета-анализы и проспективные когортные исследования. Результаты. Эрадикация Helicobacter pylori увеличивает безрецидивный период почти вдвое (медиана 14,2 против 6,8 недели; HR=0,41). Парентеральная коррекция дефицита B12, железа и фолатов ускоряет эпителизацию и снижает тяжесть рецидивов на 45%. Топический такролимус 0,1% является безопасной альтернативой кортикостероидам при эрозивном гастрите. Оральные пробиотики (L. reuteri) снижают частоту рецидивов на 52%. Фотобиомодуляция сокращает болевой синдром на 60%. Заключение. Оптимизация терапии ХРАС на фоне гастрита требует междисциплинарного алгоритма: эрадикация + нутрицевтическая коррекция + таргетная топическая терапия + пробиотики + цифровое наблюдение. Предложенная ступенчатая модель позволяет снизить частоту рецидивов на 40–55%.
хронический рецидивирующий афтозный стоматит
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ЛЕЧЕНИЯ ТРАВМАТИЧЕСКИХ ПОРАЖЕНИЙ СЛИЗИСТОЙ ОБОЛОЧКИ ПОЛОСТИ РТА У ПАЦИЕНТОВ С НЕСЪЁМНЫМИ ОРТОДОНТИЧЕСКИМИ АППАРАТАМИ: СОВРЕМЕННЫЙ ОБЗОР ЛИТЕРАТУРЫ
Цель: Систематизировать современные данные об этиопатогенезе и эффективности новых методов лечения травматических поражений слизистой оболочки полости рта (СОПР), ассоциированных с несъёмной ортодонтической аппаратурой. Материалы и методы: Проведен поиск в базах PubMed, Scopus, Web of Science и Cochrane Library за период 2019–2026 гг. Включены РКИ, систематические обзоры и проспективные когортные исследования. Результаты: Травматические поражения СОПР встречаются у 60–92% ортодонтических пациентов. Доказана эффективность низкоинтенсивной лазерной терапии (LLLT) в ускорении эпителизации (MD = -2,8 дня; 95% CI: -3,4 до -2,2) и снижении боли. Препараты гиалуроновой кислоты и фотополимеризуемые защитные барьеры демонстрируют превосходство над традиционными антисептиками. Эрадикация Candida spp. и контроль биопленки являются критическими компонентами терапии. Телемониторинг улучшает приверженность лечению. Заключение: Современный протокол лечения должен быть мультикомпонентным: устранение механического фактора + регенеративная терапия (LLLT/HA) + микробиологический контроль + цифровое сопровождение. Необходимы дальнейшие стандартизированные РКИ для оптимизации параметров LLLT и выбора биоматериалов.
травматические поражения слизистой оболочки полости рта
WAYS TO IMPROVE REPRODUCTIVE HEALTH AND GYNECOLOGICAL LITERACY AMONG YOUNG PEOPLE
This article examines the issue of reproductive health and the level of gynecological literacy among young people. Despite the reforms adopted at the state level, it was found that young people's knowledge in this area is insufficient for the necessities of life. The research was conducted on the basis of a literature review and an anonymous survey involving 20 respondents. The results showed that more than half of the respondents had never undergone a preventive gynecological examination, and that they had obtained their knowledge mainly from their families. At the end of the article, practical recommendations for improving literacy are presented.
ORTTIRILGAN YURAK NUQSONLARIDA CHAP BO‘LMACHA ATRIOMEGALIYASINI JARROHLIK YO‘LI BILAN DAVOLASH NATIJALARINI BAHOLASH
Ushbu tadqiqot orttirilgan mitral qopqoq nuqsonlari bilan kechuvchi chap boʻlmacha atriomegaliyasida atrioplastika usullarining klinik va gemodinamik samaradorligini baholashga bagʻishlangan. Tadqiqotga orttirilgan yurak qopqoq nuqsonlari bilan operatsiya qilingan 138 nafar bemor kiritildi. Shundan 108 nafar bemorda chap boʻlmacha atriomegaliyasi mavjud boʻlib, ular Kawazoe va Mercedes atrioplastikasi bajarilgan guruhlarga ajratildi, 30 nafar bemor esa nazorat guruhini tashkil etdi. Barcha bemorlarda klinik, elektrokardiografik, rentgenologik va exokardiografik tekshiruvlar amalga oshirildi hamda operatsiyadan oldingi va keyingi natijalar qiyosiy baholandi. Tadqiqot natijalari atrioplastika chap boʻlmacha hajmini ishonchli kamaytirishini, chap qorincha funksiyasi va intrakardial gemodinamikani yaxshilashini, oʻpka arteriyasidagi bosimni pasaytirishini hamda sinus ritmining tiklanish chastotasini sezilarli oshirishini koʻrsatdi. Kawazoe usulida chap boʻlmacha diametri 8,2±1,9 sm dan 5,1±1,1 sm gacha, Mercedes usulida esa 11,1±3,3 sm dan 5,4±0,8 sm gacha kamaydi (p<0,05). Operatsiyadan keyingi asoratlar va intensiv terapiyada davolanish muddati nazorat guruhiga nisbatan sezilarli qisqardi. Uzoq muddatli kuzatuvlarda bemorlarning 10 yillik omon qolish darajasi 85–88 % ni tashkil etdi. Olingan natijalar chap boʻlmacha atrioplastikasini mitral qopqoq nuqsonlari bilan kechuvchi atriomegaliyani davolashda samarali va xavfsiz jarrohlik usuli sifatida tavsiya etish imkonini beradi.
INSON PAPILLOMA VIRUSI PERSISTENSIYASI BO‘LGAN AYOLLARDA INDIVIDUAL KLINIK BOSHQARUV ALGORITMINI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada persistent inson papilloma virusi (HPV) infeksiyasi boʻlgan ayollarni klinik boshqarishning zamonaviy yondashuvlari hamda individual klinik boshqaruv algoritmini takomillashtirish masalalari yoritilgan. Ilmiy adabiyotlar asosida persistent HPV infeksiyasining bachadon boʻyni saratoni va servikal intraepitelial neoplaziya rivojlanishidagi oʻrni, yuqori onkogen xavfli HPV genotiplarining klinik ahamiyati, skrining usullari hamda amaldagi klinik algoritmlarning afzallik va cheklovlari baholangan. Shuningdek, HPV genotipi, virus persistensiyasining davomiyligi, sitologik va kolposkopik tekshiruv natijalari, p16/Ki-67 immunoboʻyash, DNK metillanish biomarkerlari hamda bemorning individual klinik omillariga asoslangan takomillashtirilgan boshqaruv algoritmi taklif etilgan. Ushbu yondashuv diagnostik aniqlikni oshirish, keraksiz invaziv muolajalarni kamaytirish, yuqori xavf guruhidagi ayollarni oʻz vaqtida aniqlash hamda bachadon boʻyni saratoni profilaktikasi samaradorligini oshirishga xizmat qilishi mumkin.
ЭНЕРГЕТИК ИЧИМЛИКЛАР ТАЪСИРИДА ҲАРБИЙЛАРДА ТИШ ҚАТТИҚ ТЎҚИМАСИ КАСАЛЛИКЛАРИНИ ДАВОЛАШ УСУЛЛАРИ
Ушбу тадқиқотда энергетик ичимликлар таъсирида ҳарбий хизматчиларда келиб чиққан тиш қаттиқ тўқимаси касалликлари ўрганилиб, 195 нафар субъект клиник оғирлик даражасига қараб енгил (26 нафар), ўрта (63 нафар) ва оғир (106 нафар) гуруҳларга бўлинди. Беморларга умумий ва маҳаллий терапия ўтказилиб, улар турли терапевтик усуллардан фойдаланган ҳолда учта даволаш кичик гуруҳига (50, 53 ва 93 нафар ҳарбий) бўлинди. Клиник кузатув стоматологик текширув, оғиз бўшлиғи гигиенасини баҳолаш ва КПУ индекси динамикасини ўз ичига олди. Статистик таҳлил Excel 2010 ва SPSS v.23 дастурларида амалга оширилиб, аҳамиятлилик даражаси P<0,05 деб белгиланди. Маълумотлар структураланган сўровнома орқали тўпланди.
АССОЦИАЦИЯ ПОЛИМОРФИЗМА ГЕНА TGF-β1 С ПОКАЗАТЕЛЯМИ ВНУТРИПОЧЕЧНОЙ ГЕМОДИНАМИКИ ПРИ III И V СТАДИЯХ ХРОНИЧЕСКОЙ БОЛЕЗНИ ПОЧЕК
Mazkur tadqiqotning maqsadi surunkali buyrak kasalligining (SBK) III va V bosqichlaridagi bemorlarda TGF-β1 geni polimorfizmining uchrash chastotasi va uning buyrak ichi gemodinamikasi ko‘rsatkichlari bilan o‘zaro bog‘liqligini baholashdan iborat. Tadqiqot obyekti sifatida SBKning III va V bosqichlari bilan kasallangan 126 nafar bemor hamda sog‘lom ko‘ngillilar guruhi olindi. TGF-β1 geni polimorfizmi PZR-RFLP usuli yordamida aniqlandi. Barcha tekshiriluvchilarda buyrak tomirlarining ultratovush dopplerografiyasi o‘tkazilib, buyrak ichi qon oqimining tezlik va indeks ko‘rsatkichlari baholandi. SBK bilan kasallangan bemorlarda buyrak ichi gemodinamikasining ishonchli o‘zgarishlari aniqlanib, ular maksimal sistolik va yakuniy diastolik qon oqimi tezligining pasayishi hamda tomir qarshiligi indekslarining oshishi bilan tavsiflandi. Mutant T allelini tashuvchi bemorlarda, ayniqsa SBKning V bosqichidagi bemorlarda, gemodinamik buzilishlar yanada yaqqol kuzatildi. TGF-β1 genotiplari bilan dopplerografik ko‘rsatkichlar o‘rtasida statistik jihatdan ahamiyatli korrelyatsion bog‘liqliklar aniqlandi. Olingan natijalar TGF-β1 polimorfizmi buyrak fibrozining rivojlanishi va buyrak ichi perfuziyasining buzilishida muhim rol o’ynashini tasdiqlaydi.
СУРУНКАЛИ БУЙРАК КАСАЛЛИГИНИНГ ТУРЛИ БОСҚИЧЛАРИДА БЕМОРЛАРДА КАМҚОНЛИКНИНГ ХУСУСИЯТЛАРИ ВА УНГА БОҒЛИҚ РАВИШДА ЮРАК-ҚОН ТОМИР ТИЗИМИГА ХОС ЎЗГАРИШЛАР
Мақолада сурункали буйрак касаллигининг турли босқичларидаги 107 нафар беморда буйрак етишмовчилигига боғлиқ равишда ривожланган камқонликнинг хусусиятлари, сабаби, ривожланиш механизмлари ва уларни клиник-патогенетик жиҳатлари келтирилган. Шунингдек, беморларда мазкур камқонликка боғлиқ равишда юзага келаётган юрак қон-томир тизимига хос белгиларни учраши бўйича ўтказилган изланишларнинг натижалари тахлил қилинган. Олинган хулоса ва мушоҳадалар чет эл олимларининг бу бўйича олиб борган қатор изланишлари натижалари билан солиштирилган.
EARLY DIAGNOSIS AND MODERN TREATMENT OF PERIODONTITIS
This article reviews contemporary approaches to the early diagnosis and treatment of periodontitis. Modern diagnostic methods and comprehensive treatment strategies were analyzed to evaluate their effectiveness in improving periodontal health. Current evidence indicates that comprehensive periodontal therapy provides significant improvements in periodontal pocket depth, clinical attachment level, gingival inflammation, and long-term periodontal stability. Early diagnosis combined with evidence-based treatment plays a crucial role in preventing disease progression and preserving natural dentition.
PEDIATRIC ACUTE RESPIRATORY DISTRESS SYNDROME: MODERN APPROACHES TO DIAGNOSIS AND INTENSIVE CARE (BASED ON PALICC GUIDELINES)
This paper highlights the significance of the oxygenation index (OI) and oxygen saturation index (OSI) for assessing the severity of hypoxemia, parameters of respiratory support, selection of optimal PEEP (positive end-expiratory pressure), the role of high-frequency oscillatory ventilation (HFOV), as well as issues regarding fluid management and sedation control in children.
EFFECTIVE METHODS FOR THE PREVENTION OF DENTAL CARIES IN CHILDREN
Dental caries is one of the most common chronic oral diseases affecting children worldwide and remains a major public health problem. The present study evaluates modern evidence-based strategies for preventing dental caries in children. It analyzes the etiology and risk factors of childhood dental caries, contemporary diagnostic methods, and effective preventive interventions, including oral hygiene education, topical fluoride therapy, pit-and-fissure sealants, dietary modification, and regular dental examinations. The study also highlights the role of parents, schools, and healthcare professionals in promoting oral health. The findings indicate that a comprehensive preventive approach significantly reduces the incidence of dental caries, improves oral hygiene status, and contributes to the long-term preservation of children's oral health.
GIPOFIZ ADENOMASI BO'LGAN BEMORLARDA SANDOSTATIN LAR BILAN UZOQ MUDDATLI DAVOLASH SAMARADORLIGI: GORMONAL, KLINIK VA PROGNOZ OMILLARI
Dolzarbligi: Akromegaliya — gipofiz adenomasi tomonidan o'sish gormonining (OG) avtonom gipersekresiyasi va insulinsimon o'sish omili-1 (IOO-1) ning ikkilamchi ko'tarilishi bilan tavsiflanadigan surunkali endokrinopatiya. Ushbu kasallik aholining har bir millioniga 40–70 holatda uchraydi va tartibga solinmagan sharoitda yurak-qon tomir asoratlaridan o'lim xavfini 2–4 barobar oshiradi. Somatostatin analoglari (SA), xususan Sandostatin LAR (uzoq ta'sirli oktreotid), tibbiy davolashning farmakologik asosi hisoblanadi; biroq klinik javobning sezilarli o'zgaruvchanligi individual prognoz vositalariga bo'lgan ehtiyojni dolzarb qiladi. Maqsad: Gipofiz adenomasi bo'lgan bemorlarda Sandostatin LAR terapiyasi samaradorligini baholash va remissiyaga erishishning mustaqil klinik hamda gormonal prediktorlarini aniqlash. Material va usullar: Prospektiv kuzatuv kohort tadqiqotiga akromegaliya tashxisi tasdiqlangan 38 bemor kiritildi (o'rtacha yosh 45,5±13,4 yil; 65,8% ayollar). Ma'lumotlar uch nazorat nuqtasida: davolashgacha, 0–6 oy va 6–12 oy davomida to'plandi. Qo'llangan statistik usullar: Pearson chi-kvadrat mezoni, Kruskal–Wallis testi, DSCF juftlik taqqoslashlari, Pearson korrelyasiyasi, ikkilik logistik regressiya, ROC-tahlil, Koks regressiyasi va Kaplan–Meier hayotiylik tahlili. Natijalar: Davolash fonida OG darajasi 50,2 ng/ml dan 4,56 ng/ml gacha (90,9% kamayish), IOO-1 esa 631 ng/ml dan 63,1 ng/ml gacha (90,0% kamayish) tushdi (p<0,001, barcha taqqoslashlar uchun). Makroadenomalar ulushi 57,9% dan 18,4% gacha kamaydi. Biokimyoviy remissiya 55,3% bemorlarda erishildi. Logistik regressiya bo'yicha remissiyaning asosiy mustaqil prediktorlari: adenoma o'lchami (OR=0,037; 95% DI 0,008–0,180; p<0,001), boshlang'ich OG (OR=0,955; p=0,023) va IOO-1 (OR=1,004; p=0,018). Prognoz modeli AUC=0,924 ko'rsatkichiga ega. Kaplan–Meier va Koks regressiyasi bo'yicha adenoma o'lchami remissiyaga erishish tezligining yagona mustaqil determinanti hisoblanadi (HR=0,136; p=0,004). Xulosa: Sandostatin LAR bilan uzoq muddatli davolash kasallikning kuchli biokimyoviy nazoratini va bemorlarning yarmiidan ko'pida remissiyani ta'minlaydi. Gipofiz adenomasi o'lchami davolash samaradorligining eng muhim prediktori bo'lib, remissiyaga erishish ehtimoli va tezligini belgilaydi.
ИССИҚЛИК ТАЪСИРИ НАТИЖАСИДА ЎПКАДАГИ АТЕЛЕКТАЗЛАРНИНГ МОРФОГЕНЕЗИ (ЭКСПЕРИМЕНТАЛ ТАДҚИҚОТ)
Бугунги кунда ўпканинг турли физик омиллар, жумладан юқори ҳарорат ва иссиқлик таъсирида шикастланиши клиник тиббиёт ҳамда экспериментал морфологиянинг долзарб муаммоларидан бири ҳисобланади. Иссиқлик омилининг нафас йўллари ва ўпка паренхимасига таъсири натижасида альвеоляр-капилляр тўсиқнинг шикастланиши, микроциркуляция бузилишлари, интерстициал ва альвеоляр шиш, яллиғланиш реакциялари ҳамда ўпка тўқимасининг ҳаволилиги пасайиши кузатилиши мумкин. Ушбу ўзгаришлар ўпканинг газ алмашинув фаолиятини издан чиқариб, нафас етишмовчилигининг ривожланиши учун морфологик асос яратади. Иссиқлик таъсирида ўпкада юзага келадиган муҳим патологик ҳолатлардан бири ателектазлар ҳисобланади. Атeлектаз альвеолаларнинг ҳавосизланиши ва ўпка паренхимасининг қисман ёки тўлиқ коллапси билан тавсифланиб, нафас юзасининг камайишига, вентиляция-перфузия муносабатларининг бузилишига ва тўқима гипоксиясининг кучайишига олиб келади. Иссиқлик таъсирида ривожланадиган ателектазларнинг шаклланишида бронхиолалар ўтказувчанлигининг бузилиши, альвеолалар девори ва эпителийсининг шикастланиши, сурфактант тизими фаолиятининг пасайиши, ўпка тўқимасида шиш ва микроциркулятор ўзгаришлар муҳим аҳамият касб этади.
ХОРАЗМ ВИЛОЯТИДА 12-13 ЁШЛИ ҚИЗ БОЛАЛАРНИНГ АНТРОПОМЕТРИК ВА МОРФОФУНКЦИОНАЛ КЎРСАТКИЧЛАРИНИ БАХОЛАШ.
Мазкур мақолада Хоразм вилоятида яшовчи 12–13 ёшли қиз болаларнинг антропометрик ва морфофункционал кўрсаткичлари таҳлил қилинди. Тадқиқот жараёнида бўй узунлиги, тана вазни, тана вазн индекси, кўкрак қафаси айланаси, тос ва елка кўрсаткичлари ҳамда иккиламчи жинсий белгиларнинг ривожланиш даражалари баҳоланди. Олинган натижаларга кўра, ўсмир қизларда соматик ривожланиш кўрсаткичлари ёшга мос ҳолда кечиши аниқланди. Шу билан бирга, айрим текширилувчиларда тана вазни индекси ва морфофункционал параметрлар ўртасида фарқлар кузатилди. Тадқиқот натижалари ўсмир қизларнинг жисмоний ривожланишини баҳолаш, эрта профилактик чора-тадбирларни ишлаб чиқиш ҳамда ҳудудий антропометрик стандартларни шакллантиришда муҳим аҳамият касб этади.
1-ТУР ҚАНДЛИ ДИАБЕТ БИЛАН КАСАЛЛАНГАН БОЛАЛАРДА АЛЬВЕОЛИТ РИВОЖЛАНИШ ХАВФИ: ЗАМОНАВИЙ ҚАРАШЛАР ВА КЛИНИК ИСТИҚБОЛЛАР
1-тур қандли диабет болаларда энг кўп учрайдиган сурункали эндокрин касалликлардан бири бўлиб, у нафақат углевод алмашинувининг бузилиши, балки организмнинг иммунологик реактивлиги, микроциркуляцияси, тўқималар регенерацияси ва яра битиш жараёнларига ҳам салбий таъсир кўрсатади. Бундай шароитда стоматологик аралашувлардан кейин юзага келадиган маҳаллий асоратлар, хусусан альвеолитнинг ривожланиш хавфи сезиларли даражада ортиши мумкин. Ушбу мақолада 1-тур қандли диабет билан касалланган болаларда альвеолитнинг келиб чиқиши, патогенетик механизмлари, клиник кечиши, хавф омиллари, ташхислаш усуллари ҳамда профилактикасига оид замонавий илмий маълумотлар таҳлил қилинди. Шунингдек, диабет фонида яллиғланиш реакцияси, микроангиопатия, оксидловчи стресс, маҳаллий иммунитет ва оғиз бўшлиғи микробиоценозида кузатиладиган ўзгаришларнинг альвеоляр альвеоляр лунка битишига таъсири муҳокама қилинди. Мақолада халқаро илмий адабиётлар таҳлили асосида стоматологик ёрдамни такомиллаштиришнинг истиқболли йўналишлари ҳам келтирилган. Олинган маълумотлар келгусида ушбу тоифадаги беморларда альвеолитни эрта прогноз қилиш, хавф гуруҳларини аниқлаш ва индивидуаллаштирилган стоматологик ёрдам алгоритмларини ишлаб чиқиш учун назарий асос бўлиб хизмат қилиши мумкин.
MORPHOLOGICAL AND MICROBIOLOGICAL CHANGES IN THE INTESTINAL TRACT FOLLOWING EXPERIMENTAL CHOLECYSTECTOMY
Gallstone disease (GLD) is a disease of the hepatobiliary system, characterized by the formation of changes in the internal bile ducts of the liver, the common bile duct, and the gallbladder. Gallstone disease, according to most statistical analyses, is more common in young and middle-aged women. According to autopsy data, gallstones are found in one in six men and one in four women. Analysis of morphological and microbiological changes in the intestinal wall after cholecystectomy.
ВЛИЯНИЕ ЖЕНСКИХ ПОЛОВЫХ ГОРМОНОВ НА ЦИТОКИНОВЫЙ ПРОФИЛЬ У БОЛЬНЫХ ЖЕНЩИН С РЕВМАТОИДНЫМ АРТРИТОМ
Репродуктив ёшдаги РА билан оғриган аёлларда эстрадиол ва прогестерон даражасининг пасайиши яллиғланиш олди цитокинларининг гиперекспрессиясини кучайтирувчи омил ҳисобланади. Шу билан бирга, ҳайз циклининг иккинчи босқичида прогестероннинг физиологик ўсишининг йўқлиги уларнинг сезиларли даражада гиперекспрессиясига олиб келади. Ўз навбатида, бемор аёллар қон зардобида эстрадиол миқдорининг ўзгариши ИЛ-40 секрециясининг ортишига туртки беради.