QANDLI DIABET 2-TURI BO‘LGAN BEMORLARDA MULTIFOKAL ATEROSKLEROZ

Abstract

Qandli diabetning 2-turi (QD2) aterosklerozning tizimli tezlashtiruvchisi bo‘lib, diffuz, ko‘p o‘choqli blyashka hosil bo‘lishiga olib keladi hamda yirik nojo‘ya yurak-qon tomir va miya qon aylanishi asoratlari xavfini oshiradi. Yagona markaz registrlari asosida QD2 bo‘lganbemorlarda multifokal aterosklerozning klinik kechishi va davolash taktikasi to‘g‘risidagi ma’lumotlar hamon cheklangan. Biz birgalikda kechuvchi koronar va karotid arteriya kasalligi bo‘lgan ketma-ket kelgan katta yoshli bemorlarning bir markazli, registrga asoslangan tavsifiy tahlilini o‘tkazdik (2018–2024-yillar). 338 nafar bemorning 142 nafarida (42%) QD2 mavjud edi; o‘rtacha yosh ~65 yoshni tashkil etdi va QD2 guruhining 71.8% ini erkaklar tashkil qildi. Ikkala guruhda ham karotid arteriyaning sezilarli stenozi (istalgan ichki uyqu arteriyasida ≥50%) keng tarqalgan edi — QD2 guruhida 84.5% va QD2 bo‘lmagan guruhda 88.8%, bu esa yo‘naltirilgan kohortada kasallikning tizimli xususiyatini ko‘rsatadi. Revaskulyarizatsiya strategiyalari bir bosqichli gibrid/kombinatsiyalangan va bosqichma-bosqich yondashuvlarni o‘z ichiga oldi; bir bosqichli muolajalar QD2 bo‘lgan bemorlarning 14.8% ida, QD2 bo‘lmaganlarning esa 18.4% ida bajarildi, bosqichma-bosqich strategiyalar esa tegishli ravishda 27.5% va 17.9% holatlarda qo‘llanildi. Gospital asoratlar QD2 guruhida 4.2%, QD2 bo‘lmagan guruhda esa 1.5% holatda kuzatildi; shifoxona ichidagi o‘lim ko‘rsatkichi ikkala guruhda ham 0% ni tashkil etdi. Multifikal aterosklerotik xavf to‘g‘risidagi xalqaro ma’lumotlar bilan bir qatorda, ushbu natijalar QD2 da karotid zararlanishni erta aniqlash, ko‘p tarmoqli "yurak-miya guruhi" (heart-brain team) tomonidan qaror qabul qilish va zamonaviy klinik tavsiyalarga muvofiq davolashga rioya qilishni qo‘llab-quvvatlaydi. Kamchiliklar qatoriga retrospektiv dizayn, yo‘naltirish xatoligi (referral bias) va anatomik murakkablikni baholashning to‘liq emasligi kiradi; istiqbolli (prospektiv) kuzatuvlar o‘tkazish talab etiladi.