VIBRIO CHOLERAE ТОМОНИДАН КЕЛИБ ЧИҚАДИГАН ВАБО КАСАЛЛИГИНИНГ ПАТОГЕНЕЗИ: МОЛЕКУЛЯР-МИКРОБИОЛОГИК МЕХАНИЗМЛАР, КЛИНИК ХУСУСИЯТЛАР ВА ЗАМОНАВИЙ ҚАРАШЛАР
Keywords:
вабо, Vibrio cholerae, патогенез, холера токсини (CT), TCP пилиAbstract
Вибрио холерае O1 ва O139 серогруппалари томонидан бошланадиган патогенетик жараённи молекуляр-микробиологик даражада таҳлил қилиш, вирулентлик омилларининг биокимёвий механизмларини ва клиник аҳамиятини кўрсатиш. Методлар: 2000-2024 йиллар давомида нашр этилган 150 дан ортиқ халқаро ва маҳаллий илмий манбалар асосида тизимли адабиёт таҳлили амалга оширилди. Натижалар: V. cholerae патогенези кўп босқичли молекуляр каскад сифатида тавсифланади: колонизация (TCP пили), токсин секрецияси (CT), cAMP-CFTR сигнализация ва массив секретор диарея. Холера токсини таъсирида cAMP даражаси 10-100 баробарга ошади, натижада 20 л/кунгача суюқлик йўқолади. Хулоса: Вабо патогенези вирулентлик омилларининг мувофиқлашган таъсири натижасида вужудга келувчи мураккаб биологик жараён бўлиб, уни чуқур тушуниш диагностика, даволаш ва профилактика самарадорлигини тубдан оширади
References
1. Faruque, S.M., Nair, G.B. (2008). Vibrio cholerae: Genomics and Molecular Biology. Caister Academic Press.
2. Faruque, S.M., Bhutta, Z.A., Siddique, A.K. (2017). Cholera: mechanisms and management of a global scourge. Lancet Infectious Diseases, 17(10), e370–e378.
3. Nair, G.B. et al. (2006). New variants of Vibrio cholerae O1 biotype El Tor with attributes of the classical biotype. Journal of Clinical Microbiology, 44(12), 4211–4213.
4. Zhu, J., Bhatt, D.L., Young, V.B. (2018). Vibrio cholerae virulence regulator ToxT. mBio, 9(1), e01901-17.
5. Siddique, A.K., Bhutta, Z.A. (2023). Global cholera epidemiology: opportunities to reduce the burden of cholera by 2030. Journal of Infectious Diseases, 227(Suppl 3), S345–S355.
6. Young, G.M., Bhatt, D.L. (2021). The Vibrio cholerae type II secretion system. Current Opinion in Microbiology, 59, 1–8.
7. Kaper, J.B., Morris, J.G., Levine, M.M. (1995). Cholera. Clinical Microbiology Reviews, 8(1), 48–86.
8. Herrington, D.A. et al. (1988). Toxin, toxin-coregulated pili, and the toxR regulon are essential for Vibrio cholerae pathogenesis. Journal of Experimental Medicine, 168(4), 1487–1492.
9. Nelson, E.J., Harris, J.B., Morris, J.G. (2009). Cholera transmission: the host, pathogen and bacteriophage dynamic. Nature Reviews Microbiology, 7, 693–702.
10. Gyanendra, K.T. et al. (2014). Altered El Tor biotype cholera in Bangladesh. Epidemiology and Infection, 142(7), 1353–1362.
11. Clemens, J.D. et al. (2017). Cholera. Lancet, 390(10101), 1539–1549.
12. Cash, R.A. et al. (1974). Response of man to infection with Vibrio cholerae. Journal of Infectious Diseases, 129(1), 45–52.
13. WHO (2023). Cholera: key facts. URL: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cholera
14. CDC (2022). Cholera — Vibrio cholerae infection. URL: https://www.cdc.gov/cholera/index.html
Ўзбек тилидаги ўқув адабиётлари ва қўлланмалар:
15. Исмоилов, И.И., Ғаниев, Б.Б. (2019). Юқумли касалликлар. Ўқув қўлланма. Тошкент: «Янги нашр» нашриёти, 512 б.
16. Мухторов, М.М. ва бошқ. (2021). Тиббий микробиология, вирусология ва иммунология. Тошкент: Ўзбекистон тиббиёт нашриёти. ISBN: 978-9943-602-73-1.
17. Қосимов, М.Н. (2018). Юқумли касалликлар эпидемиологияси. Тошкент: ТошПМИ нашриёти, 384 б.
18. Саидов, А.А., Холматов, Д.Б. (2022). Инфекцион касалликлар клиник протоколлари. Тошкент: ССВ нашриёти.
19. Юнусов, С.М., Турсунов, Р.А. (2020). Патологик физиология. Тошкент: «Илм Зиё», 610 б.
20. Абдуллахўжаева, М.С. (2018). Патологик анатомия. Тошкент: Тиббиёт нашриёти, 640 б.