BITISHMA KASALLIGINING OLDINI OLISHDA QO‘LLANILADIGAN ZAMONAVIY YONDASHUVLAR VA PREPARATLARNING QIYOSIY TAHLILI (ADABIYOTLAR SHARHI)

Authors

  • Xakimov M.Sh Tibbiyot fanlari doktori, professor, Toshkent davlat tibbiyot universiteti 1-son fakultet va gospital xirurgiya kafedrasi mudiri Author
  • Yusupov D.D Author
  • Boltaev D.E Toshkent xalqaro Kimyo universiteti Jarrohlik fanlari kafedrasi dotsenti Author
  • Fayzullayev B.B PhD, Toshkent davlat tibbiyot universiteti 1-son fakultet va gospital jarrohlik kafedrasi izlanuvchisi Author

Keywords:

bitishma kasalligi, qorin bo‘shlig‘i jarrohligi, bitishmaga qarshi barrierlar, Seprafilm, ikodekstrin

Abstract

Maqsad. Qorin bo‘shlig‘i jarrohlik amaliyotlaridan keyingi bitishma kasalligining patogenezi, xavf omillari va profilaktikasiga oid zamonaviy ma’lumotlarni umumlashtirish hamda bitishmaga qarshi vositalar (mexanik barrierlar, gidroflotatsion, fermentativ va farmakologik vositalar, Mezogel va zamonaviy gidrogellar)ning samaradorligi va xavfsizligini qiyosiy tahlil qilish.
Materiallar va usullar. Qorin bo‘shlig‘i bitishmalari profilaktikasiga bag‘ishlangan xalqaro va mahalliy (O‘zbekiston, Rossiya) adabiyotlar sharhi o‘tkazildi. PubMed, Tahlilga sistematik sharhlar, meta-tahlillar, randomizatsiyalangan klinik tadqiqotlar, World Society of Emergency Surgery (WSES) konsensus hujjati, shuningdek eksperimental tadqiqotlar natijalari kiritildi.
Natijalar. Qorin bo‘shlig‘i jarrohlik amaliyotlaridan keyin bitishmalar bemorlarning 90% idan ortig‘ida rivojlanadi, ularning 5–20% i klinik jihatdan namoyon bo‘lib, surunkali qorin og‘rig‘i, bepushtlik va o‘tkir ichak tutilishiga olib keladi. Bitishma hosil bo‘lishi qorin parda shikastlanishi, yallig‘lanish, fibrin hosil bo‘lishi, fibrinolizning pasayishi va fibroz bosqichlaridan iborat murakkab jarayondir. Laparoskopik jarrohlik bitishmaga bog‘liq qayta gospitalizatsiya xavfini taxminan uchdan bir qismga kamaytiradi. Seprafilm® va 4% ikodekstrin eritmasi (Adept®) bitishma hosil bo‘lishini va bitishmali ichak tutilishi xavfini kamaytirgan, biroq ayrim meta-tahlillar metodologik tanqidga uchragan, Seprafilm qo‘llanilganda esa anastomoz yetishmovchiligi xavfi oshishi mumkinligi qayd etilgan. Mezogel® bo‘yicha ijobiy ma’lumotlar asosan mahalliy, kichik hajmdagi tadqiqotlarga asoslangan. Zamonaviy gidrogellar (ROS-javob beruvchi, Janus, ikki tarmoqli, nanokompozit) hozircha faqat hayvon modellarida samara ko‘rsatgan. Barcha holatlar uchun universal, xavfsiz va to‘liq samarali vosita hozirgacha mavjud emas.

 Xulosa. Bitishmalar profilaktikasining asosini kam invaziv jarrohlik, puxta gemostaz, qorin parda yuzalarini himoya qilish va infeksiyani nazorat qilish tashkil etadi; bitishmaga qarshi barrierlar esa jarrohlik texnikasining o‘rnini bosmaydigan yordamchi komponent hisoblanadi. Vositani tanlash jarrohlik amaliyoti turi, anastomoz mavjudligi va bemorning individual xususiyatlarini hisobga olgan holda amalga oshirilishi lozim. Mezogel samaradorligi ko‘p markazli randomizatsiyalangan tadqiqotlarda tasdiqlanishi zarur, kelajakdagi ideal vosita esa fizik barrier bilan birga yallig‘lanish va fibrozni modulyatsiya qiluvchi multifunksional gidrogel bo‘lishi mumkin

Downloads

Download data is not yet available.

References

1. Okabayashi K., Ashrafian H., Zacharakis E., Hasegawa H., Kitagawa Y., Athanasiou T., Darzi A. Adhesions after abdominal surgery: a systematic review of the incidence, distribution and severity // Surg. Today. — 2014. — Vol. 44, № 3. — P. 405-420.

2. Attard Jo-Anne P., MacLean A.R. Adhesive small bowel obstruction: epidemiology, biology and prevention // Can. J. Surg. — 2007. — Vol. 50, № 4. — P. 291-300.

3. ten Broek R.P.G., Issa Y., van Santbrink E.J.P. et al. Burden of adhesions in abdominal and pelvic surgery: systematic review and meta-analysis // BMJ. — 2013. — Vol. 347. — f5588.

4. Ghobrial S., Ott J., Parry J.P. An overview of postoperative intraabdominal adhesions and their role on female infertility: a narrative review // J. Clin. Med. — 2023. — Vol. 12. — P. 2263.

5. Blinov N.I. Spaechnaya bolezn, ee profilaktika i lechenie. — L.: Meditsina, 1968. — 166 s.

6. Chukhrienko D.P., Belyy I.S., Bondarenko V.A. Spaechnaya bolezn. — Kiev, 1972. — 214 s.

7. Hassanabad A.F., Zarzycki A.N., Jeon K., Deniset J.F., Fedak P.W.M. Post-Operative Adhesions: A Comprehensive Review of Mechanisms // Biomedicines. — 2021. — Vol. 9, № 8. — P. 867.

8. Назаренко А.А., Акимов В.П., Малышкин П.О. Эпидемиология, патогенез и профилактика послеоперационного спаечного процесса в брюшной полости // Вестник хирургии имени И.И. Грекова. — 2016. — Т. 175, № 5. — С. 114-118.

9. Krielen P., Stommel M.W.J., Pargmae P. et al. Adhesion-related readmissions after open and laparoscopic surgery: a retrospective cohort study (SCAR update) // Lancet. — 2020. — Vol. 395, № 10217. — P. 33-41.

10. Neo J.W.Q., Ten Broek R.P.G., Mathur S., Catena F., Tian B.W.C.A. Pathophysiology, prevention and treatment of postoperative peritoneal adhesions: a WSES narrative // World J. Emerg. Surg. — 2026. — Published 2 July 2026. — DOI: 10.1186/s13017-026-00711-0.

11. Zhenchevskiy R.A. Patogenez i lechenie spaek briushnoy polosti: Avtoref. dis. d-ra med. nauk. — M., 1976. — 27 s.

12. Toropov Yu.D. Profilaktika i lechenie abdominalnoy spaechnoy bolezni: Avtoref. dis. d-ra med. nauk. — M., 1981. — 36 s.

13. Chekmazov I.A. Spaechnaya bolezn briushiny. — M.: GEOTAR-Media, 2008. — 160 s.

14. Waldron M.G., Judge C., Farina L., O'Shaughnessy A., O'Halloran M. Barrier materials for prevention of surgical adhesions: systematic review // BJS Open. — 2022. — Vol. 6, № 3. — zrac075.

15. Kusunoki M., Ikeuchi H., Yanagi H. et al. Bioresorbable hyaluronate-carboxymethylcellulose membrane (Seprafilm) in surgery for rectal carcinoma: a prospective randomized clinical trial // Surg. Today. — 2005. — Vol. 35. — P. 940-945.

16. Becker J.M., Dayton M.T., Fazio V.W. et al. Prevention of postoperative abdominal adhesions by a sodium hyaluronate-based bioresorbable membrane: a prospective, randomized, double-blind multicenter study // J. Am. Coll. Surg. — 1996. — Vol. 183, № 4. — P. 297-306.

17. Zeng Q., Yu Z., You J., Zhang Q. Efficacy and safety of Seprafilm for preventing postoperative abdominal adhesion: systematic review and meta-analysis // World J. Surg. — 2007. — Vol. 31, № 11. — P. 2125-2131.

18. Holmdahl L. A misleading meta-analysis of Seprafilm [letter] // World J. Surg. — 2008. — Vol. 32, № 8. — P. 1888-1889.

19. Fazio V.W., Cohen Z., Fleshman J.W. et al. Reduction in adhesive small-bowel obstruction by Seprafilm adhesion barrier after intestinal resection // Dis. Colon Rectum. — 2006. — Vol. 49, № 1. — P. 1-11.

20. Choy K.T., Le K.D.R., Kong J.C.H. Seprafilm® and adhesive small bowel obstruction in colorectal/abdominal surgery: an updated systematic review // BMC Surg. — 2024. — Vol. 24. — P. 291.

21. Hajibandeh S., Hajibandeh S., Saeed S. et al. Effect of hyaluronate-based bioresorbable membrane (Seprafilm) on outcomes of abdominal surgery: a meta-analysis and trial sequential analysis of randomised controlled trials // Updates Surg. — 2021. — Vol. 73. — P. 819-829.

22. ten Broek R.P.G., Stommel M.W.J., Strik C., van Laarhoven C.J.H.M., Keus F., van Goor H. Benefits and harms of adhesion barriers for abdominal surgery: a systematic review and meta-analysis // Lancet. — 2014. — Vol. 383, № 9911. — P. 48-59.

23. Brown C.B., Luciano A.A., Martin D., Peers E., Scrimgeour A., diZerega G.S. Adept (icodextrin 4% solution) reduces adhesions after laparoscopic surgery for adhesiolysis: a double-blind, randomized, controlled study // Fertil. Steril. — 2007. — Vol. 88, № 5. — P. 1413-1426.

24. Catena F., Ansaloni L., Lauro A. et al. Prospective controlled randomized trial on prevention of postoperative abdominal adhesions by icodextrin 4% solution (POPA study) // Trials. — 2008. — Vol. 9. — P. 74.

25. Di Saverio S., Catena F., Ansaloni L. et al. P.O.P.A. study: prevention of postoperative abdominal adhesions by icodextrin 4% solution after laparotomy for adhesive small bowel obstruction. A prospective randomized controlled trial // J. Gastrointest. Surg. — 2012. — Vol. 16. — P. 382-388.

26. Ahmad G., O'Flynn H., Hindocha A., Watson A. Barrier agents for adhesion prevention after gynaecological surgery // Cochrane Database Syst. Rev. — 2015. — № 4. — CD000475.

27. Абдуллаев С.А., Бомиродов Б.Б. Новые технологии в профилактике спаечной болезни // Вестник врача. — Самарканд, 2014. — №3.

28. Исмоилов А.О., Абдуллаев С.А., Бомиродов Б.Б. Преимущество применения мезогеля при профилактике острой спаечной кишечной непроходимости // Проблемы биологии и медицины. — 2015. — №3(84). — С. 26-29.

29. Суковатых Б.С., Мясников А.Д., Бежин А.И., Лазаренко В.А., Липатов В.А., Дубонос А.А., Жуковский В.А., Вербицкий Д.А. Эффективность антиспаечного средства с барьерным действием «Мезогель» после рассечения спаек у пациентов с острой спаечной кишечной непроходимостью // Вестник хирургии им. И.И. Грекова. — 2008. — Т.167, №5. — С.29-32.

30. Суковатых Б.С., Бежин А.И., Липатов В.А., Жуковский В.А., Вербицкий Д.А. Экспериментальное и клиническое обоснование применения противоспаечного средства «Мезогель» для профилактики рецидива острой спаечной кишечной непроходимости // Человек и его здоровье. — 2011. — №1. — С.54-55.

31. Магомедов М.А., Абдулгадиев В.С., Дамадаев Д.М. Интраоперационная профилактика спаечного процесса в брюшной полости // Современные проблемы науки и образования. — 2017. — №3.

32. Звягин И.Н., Фролова О.Г., Липатов В.А., Хвостовой В.В., Инархов М.А. Влияние лекарственных препаратов, депонированных в средстве «Мезогель», на его противоспаечную активность в эксперименте // Современные проблемы науки и образования. — 2018. — №6.

33. Ткаченко Л.В., Михин И.В., Минаева Е.А. Профилактика и лечение спаечной болезни малого таза при трубно-перитонеальном бесплодии // Вестник Волгоградского государственного медицинского университета. — 2010. — Т.7, №1. — С.63-66

34. Евтушенко Д.А. Профилактика рецидива острой спаечной кишечной непроходимости // Клиническая хирургия. — 2015. — №10. — С.22-24.

35. De Wilde R.L., Devassy R., Broek R.P. et al. The future of adhesion prophylaxis trials in abdominal surgery: an expert global consensus // J. Clin. Med. — 2022. — Vol. 11. — P. 1476.

36. Oliveira Souza Lima S.R., Kanemitsu K., Rashid M., Patel V.K., Ali M. Long-Term Efficacy and Safety of Adhesion Prevention Agents in Abdominal and Pelvic Surgeries: A Systematic Review // Cureus. — 2024. — Vol. 16, № 10. — e71280.

37. Zhan Y., Zhao X., He C., Bi S., Liu R., Gu J., Yan B. Temperature-Responsive and Self-Healing Hydrogel: A Novel Approach to Combat Postoperative Adhesions // Polymers (Basel). — 2025. — Vol. 17, № 14. — P. 1925.

38. Ren L., Luo Y., Huang Y., Shi X., Lin H., Zhang T., Gong Y., Liu Y., Zheng D., Li W., Xiao D., Wang S., Zhao C. Engineering ROS-responsive double network hydrogel as bioactive barrier for postoperative abdominal adhesions prevention // Bioact. Mater. — 2025. — Vol. 53. — P. 269-286.

39. Zhu X., Zhang L., Qi Y., Zhang J., Tang F., Zong Z. A novel strategy for addressing post-surgical abdominal adhesions: Janus hydrogel // Colloids Surf. B Biointerfaces. — 2025. — Vol. 249. — P. 114511.

40. Liu Y., Zheng R., Ren H., Huang J., Li S. A self-fixing xanthan gum hydrogel membrane with ROS scavenging capability for the prevention of postoperative abdominal adhesion // Int. J. Biol. Macromol. — 2025. — Vol. 289. — P. 138676.

41. Zhou M. et al. Biosafe Polydopamine-Decorated MnO2 Nanoparticles with Hemostasis and Antioxidative Properties for Postoperative Adhesion Prevention // Adv. Funct. Mater. — 2024. — Vol. 34. — Art. 2314402.

42. Chen et al. Techniques for navigating postsurgical adhesions: Insights into mechanisms and future directions // Bioeng. Transl. Med. — 2023. — Vol. 8. — e10565.

43. Армашов В.П., Матвеев Н.Л., Макаров С.А. Профилактика образования спаек при интраперитонеальной герниопластике (IPOM) // Хирургия. Журнал им. Н.И. Пирогова. — 2020. — №9. — С.116-122.

Downloads

Published

2026-09-21