PARODONT TO‘QIMASI QON AYLANISHI BUZILISHLARI BILAN KECHADIGAN KASALLIKLARNING ETIOPATOGENEZI, DIAGNOSTIKASI VA DAVOLASHINING ILMIY - AMALIY ASOSLARI

Authors

  • Mashrafjon Mashrafov Central Asian Medical University xalqaro tibbiyot universiteti Terapevtik va xirurgik stomatologiya kafedrasi assistenti, Burhoniddin Marg‘inoniy ko‘chasi 64-uy, Farg‘ona Author

Keywords:

parodont, mikrotsirkulyatsiya, qon aylanishi, parodontit, parodontoz

Abstract

Parodont to‘qimalari organizmning murakkab morfofunksional tizimlaridan biri bo‘lib, tishlarning alveolyar suyak ichida mustahkam joylashishini, chaynash bosimining bir maromda taqsimlanishini hamda og‘iz bo‘shlig‘i homeostazini saqlashni ta’minlaydi. Ushbu to‘qimalarning normal faoliyati ko‘p jihatdan mikrotsirkulyator qon aylanishining holatiga bog‘liq hisoblanadi. Parodontdagi qon tomirlar tizimi hujayralarni kislorod va oziq moddalar bilan ta’minlash, metabolik mahsulotlarni chiqarib tashlash, immunologik himoya mexanizmlarini qo‘llab-quvvatlash hamda regenerativ jarayonlarni boshqarishda muhim ahamiyat kasb etadi. Qon aylanishining buzilishi natijasida parodont to‘qimalarida trofik o‘zgarishlar, gipoksiya, metabolik disbalans, yallig‘lanish mediatorlarining ortiqcha ishlab chiqarilishi va degenerativ-distrofik jarayonlar yuzaga keladi. Mazkur maqolada parodont to‘qimalarida qon aylanishi buzilishlari bilan bog‘liq kasalliklarning etiologik omillari, patogenetik mexanizmlari, klinik ko‘rinishlari hamda zamonaviy diagnostika va davolash tamoyillari nazariy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotlarda keltirilgan ilmiy ma’lumotlar asosida mikrotsirkulyatsiya buzilishlarining gingivit, parodontit va parodontoz rivojlanishidagi o‘rni baholangan. Shuningdek, yurak-qon tomir kasalliklari, qandli diabet, arterial gipertenziya, ateroskleroz va endokrin buzilishlarning parodont qon tomirlari holatiga ta’siri yoritilgan. So‘nggi yillardagi ilmiy manbalarda mikroangiopatiya va endotelial disfunktsiyaning parodont patologiyalarining rivojlanishida muhim bo‘g‘in ekanligi qayd etilgan. Maqolada parodont to‘qimalarining qon bilan ta’minlanishini yaxshilash, yallig‘lanish jarayonlarini nazorat qilish hamda regenerativ imkoniyatlarni kuchaytirishga qaratilgan zamonaviy davolash usullarining nazariy asoslari keng yoritilgan.

Downloads

Download data is not yet available.

References

1. Armitage, G. C. (1999). Development of a classification system for periodontal diseases and conditions. Annals of Periodontology, 4(1), 1–6.

2. Bartold, P. M., Van Dyke, T. E. (2019). An appraisal of the role of specific bacteria in the initial pathogenesis of periodontitis. Journal of Clinical Periodontology, 46(1), 6–11.

3. Bergström, J. (2004). Tobacco smoking and chronic destructive periodontal disease. Odontology, 92(1), 1–8.

4. Carranza, F. A., Newman, M. G., Takei, H. H., & Klokkevold, P. R. (2019). Carranza’s Clinical Periodontology (13th ed.). Elsevier.

5. Chapple, I. L. C., & Matthews, J. B. (2007). The role of reactive oxygen species and antioxidant species in periodontal tissue destruction. Periodontology 2000, 43(1), 160–232.

6. Genco, R. J., Borgnakke, W. S. (2013). Risk factors for periodontal disease. Periodontology 2000, 62(1), 59–94.

7. Grossi, S. G., & Genco, R. J. (1998). Periodontal disease and diabetes mellitus. Periodontology 2000, 17(1), 51–61.

8. Kinane, D. F., Stathopoulou, P. G., & Papapanou, P. N. (2017). Periodontal diseases. Nature Reviews Disease Primers, 3(1), 17038.

9. Lang, N. P., & Lindhe, J. (2015). Clinical Periodontology and Implant Dentistry (6th ed.). Wiley-Blackwell.

10. Lindhe, J., Lang, N. P., & Karring, T. (2015). Textbook of Clinical Periodontology and Implant Dentistry. Wiley-Blackwell.

11. Mealey, B. L., & Oates, T. W. (2006). Diabetes mellitus and periodontal diseases. Journal of Periodontology, 77(8), 1289–1303.

12. Newman, M. G., Takei, H., Klokkevold, P. R., & Carranza, F. A. (2019). Newman and Carranza's Clinical Periodontology (13th ed.). Elsevier.

13. Offenbacher, S., Barros, S. P., & Beck, J. D. (2008). Rethinking periodontal inflammation. Journal of Periodontology, 79(8), 1577–1584.

14. Page, R. C., & Kornman, K. S. (1997). The pathogenesis of human periodontitis. Periodontology 2000, 14(1), 9–11.

15. Pihlstrom, B. L., Michalowicz, B. S., & Johnson, N. W. (2005). Periodontal diseases. The Lancet, 366(9499), 1809–1820.

16. Sanz, M., D’Aiuto, F., Deanfield, J., & Fernandez-Aviles, F. (2010). European workshop in periodontal health and cardiovascular disease. European Heart Journal Supplements, 12(B), B3–B12.

17. Slots, J. (2017). Periodontitis: facts, fallacies and the future. Periodontology 2000, 75(1), 7–23.

18. Tonetti, M. S., Greenwell, H., & Kornman, K. S. (2018). Staging and grading of periodontitis. Journal of Periodontology, 89(Suppl. 1), S159–S172.

19. Van Dyke, T. E., & Sheilesh, D. (2005). Risk factors for periodontitis. Journal of the International Academy of Periodontology, 7(1), 3–7.

20. Williams, R. C. (1990). Periodontal disease. The New England Journal of Medicine, 322(6), 373–382.

21. Axelsson, P. (2004). Diagnosis and Risk Prediction of Periodontal Diseases. Quintessence Publishing.

22. Beck, J. D., & Offenbacher, S. (2005). Systemic effects of periodontitis: Epidemiology of periodontal disease and cardiovascular disease. Journal of Periodontology, 76(11), 2089–2100.

23. Berglundh, T., Giannobile, W. V., Lang, N. P., & Sanz, M. (2021). Lindhe's Clinical Periodontology and Implant Dentistry (7th ed.). Wiley-Blackwell.

24. Bouchard, P., Carra, M. C., Boillot, A., Mora, F., & Rangé, H. (2017). Risk factors in periodontology: A conceptual framework. Journal of Clinical Periodontology, 44(2), 125–131.

25. Cobb, C. M. (2002). Clinical significance of non-surgical periodontal therapy: An evidence-based perspective of scaling and root planing. Journal of Clinical Periodontology, 29(2), 6–16.

26. Eke, P. I., Dye, B. A., Wei, L., Slade, G. D., Thornton-Evans, G. O., & Borgnakke, W. S. (2015). Update on prevalence of periodontitis in adults in the United States. Journal of Periodontology, 86(5), 611–622.

27. Graves, D. (2008). Cytokines that promote periodontal tissue destruction. Journal of Periodontology, 79(8), 1585–1591.

28. Hajishengallis, G. (2015). Periodontitis: From microbial immune subversion to systemic inflammation. Nature Reviews Immunology, 15(1), 30–44.

29. Heitz-Mayfield, L. J. A. (2005). Disease progression: Identification of high-risk groups and individuals for periodontitis. Journal of Clinical Periodontology, 32(6), 196–209.

30. Kornman, K. S. (2008). Mapping the pathogenesis of periodontitis: A new look. Journal of Periodontology, 79(8), 1560–1568.

31. Lamster, I. B., & Pagan, M. (2017). Periodontal disease and the metabolic syndrome. International Dental Journal, 67(2), 67–77.

32. Listgarten, M. A. (1986). Pathogenesis of periodontitis. Journal of Clinical Periodontology, 13(5), 418–430.

33. Marsh, P. D. (2003). Are dental diseases examples of ecological catastrophes? Microbiology, 149(2), 279–294.

34. Nanci, A. (2018). Ten Cate's Oral Histology: Development, Structure, and Function (9th ed.). Elsevier.

35. Socransky, S. S., & Haffajee, A. D. (2005). Periodontal microbial ecology. Periodontology 2000, 38(1), 135–187.

Downloads

Published

2026-06-09